Prostat Nedir? Prostat Belirtileri Nelerdir?

Prostat hastalığının en yaygın üç şekli bulunur. Prostat iltihaplanması (prostatit), prostatın kanserli olmayan büyümesi (iyi huylu prostat hiperplazisi veya BPH) ve prostat kanseridir.

En çok araştırılan soyal medya platformlarında en çok okunan Prostat hastalığı için Memorial Hastanesi Sağlık kütüphanesi içeriklerinde hastalık şu şekilde tanımlanıyor;

Erkek üreme sisteminin bir parçası olan prostat, cinsel organ, testis ve seminal kesecekleri kapsayan, mesanenin hemen altında ve rektumun önünde bulunan ve üretrayı çevreleyen ceviz büyüklüğündeki bir bezdir. Bağ dokuları ve bezdokulardan oluşan prostat, meniye sıvı katar ve idrar yoluna itilmesine yardımcı olur. Yaşlanmayla birlikte erkeklerin çoğunda prostat büyümesi gerçekleşir ve ciddi şikayetlere neden olabilir. Prostatta ortaya çıkan hastalıklar arasında kanser, prostatit ve iyi huylu prostat hiperplazisi yer alır.

Prostat Nedir?

Prostat, idrar torbasının çıkışını saran ceviz büyüklüğünde bir salgı bezidir. İdrar torbasının hemen altında, rektumun önünde yer alan prostat, spermi besleyen ve taşıyan sıvı olan seminal sıvıyı üretir ve meniyi üretra yoluyla dışarı atmayı sağlar.

Prostat hastalığının en yaygın üç şekli bulunur. Prostat iltihaplanması (prostatit), prostatın kanserli olmayan büyümesi (iyi huylu prostat hiperplazisi veya BPH) ve prostat kanseridir. Bir erkek bu koşullardan bir veya daha fazlasını yaşayabilir. Bu hastalıklar farklı belirtilerle ortaya çıkabilir.

Prostat Belirtileri Nelerdir?

Prostat yaşlandıkça büyür ve içinden geçen idrar kanallarını sıkıştırmaya başlar. İşemeyi sağlayan organ idrar torbasıdır ve kaslardan oluşmuş bir yapıya sahiptir.

Prostat idrar kanallarını sıkıştırsa da bu duruma cevap olarak idrar torbasının kasları genişler ve idrar torbası daha kuvvetli kasılmaya başlar. Bu aşamalarda hastanın şikayeti olmayabilir veya zaman geçtikçe prostat büyümeye devam eder ve idrar torbası kaslarında yorulma meydana gelir. Bu durumda hastaların idrar akımları yavaşlar, çatallı işeme, idrar yaparken damlama, kesik kesik işeme, idrar yaptıktan sonra halen içeride idrar varlığı hissi ortaya çıkar.

Prostat büyümesi ile birlikte başlayan prostat belirtileri şunlardır:

Sık idrara çıkma isteği
İdrar yaparken ağrı, yanma ya da kanama
Prostat nedeniyle kesikli ya da az idrar yapma
İdrar sonrasında idrar damlamasının devam etmesi
Özellikle geceleri idrar yapma ihtiyacının artması
Mesanenin tam boşalmadığı hissi
Ani idrar yapma ihtiyacı
İdrar kaçırma
Cinsel fonksiyon bozuklukları
Prostat Neden Olur?
Prostat hastalığının nedeni, zamanla testis hücrelerinde yaşanan değişiklikler, prostat enfeksiyonu veya iltihabı, idrar yolu enfeksiyonları, böbrek taşları, mesane sinirlerinde sorunlar, yaşlanmaya bağlı erkeklik hormonu (testosteron) ve östrojen gibi hormonlarda ortaya çıkan değişiklikler ve genetik yatkınlıktır.

Prostat bezi, erkeklerde 30’lu yaşlarda büyümeye başlar ve yaşamın sonuna kadar sürer. 50 yaşın üzerindeki erkeklerin yarısında prostat büyümesi görülürken, 60 yaş sonrası bu oran %65’e çıkmaktadır. 80’li yaşlarla birlikte de büyüme oranı %90’ı geçmektedir. Bu hastaların önemli bir bölümü ilaç tedavisi ya da ameliyat ile takip edilir.

Prostat Biyopsi Nedir? Nasıl Yapılır?

Standart prostat biyopsisinde prostat kapsül kısmı (periferik zonu) 12 bölgeye ayrılır ve her bölgeden rastgele bir parça alınır. Ultrason cihazı, normal prostat dokusu ile kanserli dokuyu ayıramaz, bu nedenle biyopsi için şüpheli alanlar hedef alınamaz. Prostattan farklı alanlardan rastgele örnek alınıp tümörlü doku ile karşılaşılacağı umulur. Bu rastgele biyopsiler, hızlı ilerleme potansiyeline sahip kanserleri bazen yakalayamaz.

Yeni tip MR füzyon biyopsilerde ise hastaya önce özel bir prostat MR’ı çekilir. Daha sonra MR’ da prostat kanseri için şüpheli alanlar belirlenir, dijital ortamda işaretlenir. Bu görüntüler özel ultrason cihazlarına yüklenir ve prostat biyopsileri özellikle MR’ın işaret ettiği alanlardan alınır. MR prostatta özellikle 0.5 cc üzerindeki saldırgan kanserleri çok iyi gösterdiği için bu yöntemle hayatı tehdit edebilecek prostat kanserleri kaçırılmaz.

Prostat Hastalıklarının Tanısı Nasıl Konulur?

Prostat büyümesinin tanısı kan ve idrar tahlilleri ile ultrasonografi, idrar akım testi gibi hastayı herhangi bir şekilde rahatsız etmeyecek tetkik ve tahliller ile konulmaktadır. Kişide tespit edilen büyümenin derecesi ve hastada yarattığı şikayetlere göre tedavi planı uygulanmaktadır.

Prostat Muayenesi Nasıl Yapılır?

Prostat sağlığı ile ilgili bir şikayet ortaya çıktığında veya düzenli tarama amacıyla hekime başvurulduğunda, tanı süreci birden fazla adımdan oluşur. Bu sistematik süreç, hekimin hem iyi huylu büyümeyi hem de olası kanser şüphesini ayırt etmesine yardımcı olur ve böylece en uygun prostat tedavisi seçeneği belirlenir.

İlk değerlendirme

Prostat muayenesinin ilk aşaması, hastanın semptomlarını detaylıca aktarmasıdır. Gece idrara kalkma sıklığı, idrar akım gücü ve ağrı gibi şikayetler not edilir. Bu öykünün hemen ardından, prostat hücreleri tarafından üretilen ve kan dolaşımına salgılanan Prostat Spesifik Antijen (PSA) seviyesi ölçülür. Yüksek PSA değeri, sadece kanseri değil, aynı zamanda iltihaplanma veya iyi huylu büyümeyi de işaret edebileceği için, diğer bulgularla birlikte yorumlanması gerekir.

Fiziksel değerlendirme

DRM, prostatın hacmi ve yüzey yapısı hakkında hekime anında bilgi veren geleneksel ama değerli bir yöntemdir. Doktor, rektum yoluyla prostat bezine uzanır. Bu yolla prostatın genel büyüklüğü tahmin edilir ve en önemlisi, kanser şüphesi taşıyan sert, sınırlı ve düzensiz nodüllerin varlığı hissedilmeye çalışılır. Bu muayene, tek başına tanı koydurucu olmamakla birlikte, tarama ve yönlendirme açısından tercih edilmektedir.

İleri görüntüleme ve hedefli biyopsi yöntemleri

Eğer PSA veya DRM sonuçları bir anormallik gösterirse, tanı kesinleştirmek için gelişmiş görüntüleme tekniklerine başvurulur. Transrektal Ultrasonografi (TRUS) ile prostatın iç yapısı ve şüpheli alanları net bir şekilde görülür. Kanserden şüphelenildiğinde, en kesin tanı yöntemi prostat biyopsisidir. Günümüzde bu işlem genellikle MR/Ultrason Füzyon Biyopsi ile gerçekleştirilir; bu teknik sayesinde, daha önce MR'da saptanan şüpheli alanlar, ultrason rehberliğinde tam isabetle örneklenir, böylece tanısal doğruluk artırılır.

Prostat Tedavisi Nasıl Olur?

Prostat büyümesi yaşam tarzı değişiklikleri ile hastayı izleme, ilaç uygulamaları ve cerrahi ile tedavi edilir. İlk olarak hastanın tuvalet alışkanlıkları ve yaşam tarzı ile ilgili düzenlemeler yapılır. Gerektiğinde ikinci adım olarak ilaç tedavisine başlanabilir. Prostat büyümesinde ilaç tedavisi, hastaların şikayetlerini azaltmaya yönelik uygulanır.

Prostat, doğal süreçte yaşla birlikte büyüyen bir organ olduğu için bunu engellemek mümkün değildir. Ancak bu dönemde hastanın şikayetlerini en aza indiren ve yaşam kalitesini yükselten tedaviler uygulanır.

Prostat tedavisi için ilaç ve cerrahi süreç

Prostat tedavisinde, ilaçlı tedavide en sık kullanılan ilaç, prostatın neden olduğu tıkanmayı en hızlı şekilde rahatlatan “alfa bloker” adı verilen ilaçlardır. Bunun dışında prostat büyüklüğü 35 gramın üzerinde olan hastalarda prostatın büyümesini durduran ve boyut olarak küçülme sağlayan “5 alfa redüktaz inhibitörleri” denilen grup mevcuttur. Bu ilaçların etkinliği düzenli kullanım sonrası 9 aydan sonra başlar. Eğer hasta sık sık tuvalete gidiyorsa ve kendisine aşırı aktif mesane tanısı konulmuşsa, o zaman tedaviye “anti-kolinerjik grubu” ilaçlar eklenir. Son yıllarda sertleşme üzerine etkili “Fosfodiesteraz 5 inhibitörü” grubu ilaçların düzenli kullanımda işeme şikayetlerini düzenlediği kanıtlanır.

Tedavi almayan hastalarda idrar torbası kaslarında erime meydana gelir, idrar torbası içindeki yüksek basınç böbrekleri bozmaya başlar. Bu aşamadan sonra tedavi alınsa bile, idrar torbası ve böbrek fonksiyonları çoğu kez eski haline dönmez.

Cerrahi yöntemler, ilaç tedavisine yanıt vermeyen veya idrar yolu tıkanıklığı ciddi seviyeye ulaşan hastalar için hayati önem taşır. Prostat tedavisi sürecinde, hastanın genel sağlık durumu ve prostatın boyutuna göre Transüretral Rezeksiyon (TURP), Lazer tedavileri (HoLEP, GreenLight vb.) veya açık cerrahi gibi minimal invaziv ve açık teknikler bir üroloji uzmanı tarafından titizlikle planlanır. Erken teşhis ve kişiselleştirilmiş prostat tedavisi yaklaşımlarının benimsenmesi, uzun vadede böbrek sağlığını korumak ve komplikasyon riskini minimize etmek adına en kritik adımdır.

Prostat Tedavisi Seçenekleri

Prostat büyümesi (BPH) tedavisinde, hastanın yaşı, prostatın boyutu, eşlik eden diğer hastalıklar ve semptomların şiddeti gibi faktörler göz önüne alınarak kişiye özel bir yol haritası çizilir. İlaç tedavisi ile semptomlar kontrol altına alınamayan veya böbrek fonksiyonlarını tehdit eden ciddi tıkanıklık yaşayan hastalarda ise cerrahi prostat tedavisi seçenekleri devreye girer. Tedavinin temel amacı, idrar yoluna olan baskıyı ortadan kaldırarak hastanın yaşam kalitesini en üst seviyeye çıkarmaktır.

Prostat ameliyatı

Prostat büyümesi için yapılan ameliyatlar 2 ana başlık altında toplanabilir. Bunlardan ilki, idrar yolundan girilip prostatın içeriden kesilerek yapıldığı ameliyatlardır. En bilineni TUR işlemidir. TUR ameliyatında, aletin ucunda elektrikli bir tel kullanılarak prostatın büyüyen kısmı kesilerek çıkarılır. Klasik TUR ameliyatında kullanılan elektrik enerjisi, sertleşme fonksiyonları üzerinde yan etki oluşturabileceğinden, günümüzde TUR ameliyatlarında bipolar veya plazmakinetik denilen farklı enerjiler kullanılır.

İşeme kanalından girilerek yapılan ve prostatı buharlaştıran lazer yöntemleri de bulunur. Bu tekniklerde greenlight veya diod lazer gibi farklı enerji kaynakları kullanılır.

Bir de büyük prostatlar için yine işeme kanalından girilip prostatın portakal soyar gibi soyulduğu “Holmiyum enükleasyon” yönteminden söz edilebilir.

İkinci ana başlık ise karından girilerek yapılan prostat büyümesi ameliyatlarıdır. Bunlar açık prostatektomi, laparoskopik basit prostatektomi ve robotik basit prostatektomi ameliyatlarıdır. Karından girilerek yapılan ameliyatlarda prostata ek olarak idrar torbası da kesilir ve kanama, idrar kanalından girilerek yapılan ameliyatlara göre daha fazla olabilir. Bu yüzden bu tip ameliyatlar çok gerekmedikçe tercih edilmez.

Cerrahi müdahaleler, büyümüş prostat dokusunun idrar yolundan kaldırılarak mesane çıkışının rahatlatılması esasına dayanır. Günümüzde, minimal doku hasarı ve hızlı iyileşme vaat eden modern teknikler öncelikli tercih olmaktadır.

Transüretral rezeksiyon (TUR-P)

TUR-P, uzun yıllardır prostat tedavisinde en sık uygulanan ve etkinliği kanıtlanmış kapalı cerrahi yöntemdir. Bu işlemde genel anestezi altında, idrar yolundan girilen özel bir alet (sistoskop) kullanılır. Elektrik enerjisi veya plazma teknolojisi ile prostatın büyümüş iç dokusu tıraşlanır ve idrar kanalını tıkayan kısım kademeli olarak temizlenir. TUR-P, orta büyüklükteki prostatlar için hala yaygın olarak başvurulan güvenilir bir prostat tedavisi yöntemidir.

Lazerle prostat tedavisi

Lazer teknolojisinin kullanıldığı bu yöntemler, kanama riskini önemli ölçüde düşürmesi ve hastanede kalış süresini kısaltmasıyla dikkat çeker. Prostatın büyüklüğüne göre farklı lazer türleri tercih edilebilir:

HoLEP (Holmium Lazer Enükleasyonu): Özellikle çok büyük hacimli prostatlarda, büyümüş dokuyu tamamen kapsülünden ayırarak çıkarma imkanı sunar ve neredeyse tüm prostat hacimlerinde uygulanabilir bir prostat tedavisi seçeneğidir.
GreenLight Lazer: Yüksek enerjili lazer ışınları ile büyümüş prostat dokusunu buharlaştırma prensibiyle çalışır. Kan sulandırıcı kullanan veya genel sağlık durumu daha hassas olan hastalar için sıkça tercih edilen bir yöntemdir.

Prostat Ameliyatı Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler

Cerrahi prostat tedavisi sonrası iyileşme süreci, uygulanan yönteme (TURP, Lazer veya Açık Cerrahi) bağlı olarak farklılık gösterse de, operasyon başarısının uzun vadede korunması için uyulması gereken kurallar mevcuttur. Bu dönemin yönetimi, komplikasyon riskini en aza indirmede ve normal yaşama dönüş hızını artırmada hayati rol oynar.

İlk birkaç hafta boyunca hastaların özellikle mesane ve üretranın iyileşme sürecine özen göstermesi beklenir. Sıvı alımının yeterli düzeyde tutulması, idrar yollarının temiz kalmasına yardımcı olurken, ilk birkaç gün veya bir hafta boyunca sonda ile yaşamak gerekebilir.

Ayrıca, operasyon sonrası dönemde ağır kaldırmaktan ve ıkınmayı gerektirecek zorlayıcı fiziksel aktivitelerden kaçınılmalıdır. Bu kısıtlamalar genellikle 4 ila 6 hafta arasında devam eder. Özellikle idrar yaparken yanma veya kanama gibi durumların şiddetinde artış gözlenirse, bu durumun mutlaka üroloji uzmanı ile paylaşılması gerekmektedir. İyileşme döneminde doktorun reçete ettiği ilaçların düzenli kullanımı, kalıcı bir rahatsızlık yaşamamak için atılacak en önemli adımdır.