Ayak Şişmesi Neden Olur? Ayak Şişmesine Ne İyi Gelir?

Ayak şişmesi, dokular arasındaki boşluklarda (interstisyel alan) aşırı miktarda sıvı birikmesi sonucu oluşan klinik bir durumdur.

Gün içerisinde uzun süreler ayakta kalmak, oturmak, hamilelik, aşırı kilo, yaşlılık ve bacak, ayak bileği veya ayağın etkilendiği yaralanma ya da ameliyat da şişmenin arkasındaki nedenlerdendir.

Ayak Şişmesi Nedir?
Ayak şişmesi, vücutta sıvı birikmesine ya da damarların çalışmamasına bağlı olarak periferal ödemin ayakta birikerek şişme yapması durumudur. Ayak şişmesi çoğunlukla yerçekiminin etkisiyle meydana gelir. Özellikle yaşlılarda ve yetişkinlerde ayak şişmesi daha belirgin olarak görülür. Oluşan ödem yani sıvı birikmesi sağlık riski oluşturmamakla birlikte evde tedavi edilerek geçirilir.

Ayak Şişmesi Neden Olur?
Ayak şişmesinin nedeni genellikle sıvı birikmesi yani ödem oluşmasıdır. Bu duruma uzun süre ayakta durma, uzun süre oturma, hamilelik, aşırı kilolu olma, yaş, çok fazla tuz tüketimi, antidepresanlar veya steroidler gibi belirli ilaçlar ile kalp, böbrek, karaciğer hastalıkları neden olabilmektedir.

Ayak şişmesinin en yaygın nedenleri genel olarak şunlardır:

Uzun süre ayakta durma
Uzun süre oturma
Yaralanma
Aşırı kilo
İleri yaş
İlaç yan etkileri
Çok fazla tuz tüketimi
Hamilelik
Kalp yetmezliği
Karaciğer hastalıkları
Böbrek yetmezliği
Sıcak ve kuru hava
Lenfödem
Tuzlu gıda tüketimi nedeniyle oluşan ödem
Vücuttaki sıvının dokularda sıkışıp kalması durumunda ödem meydana gelir. Ödem genellikle bacak, ayak ve ayak bileklerini etkiler. Etkilediği bölgede parlak, gergin bir cilt, baskı yaptıktan sonra çukurlu bir cilt, hareket kısıtlılığı gibi belirtilerle ortaya çıkar. Ödem, tuzlu gıda tüketiminin azaltılması, çorap giyilmesi ve dinlenmeyle geçebilir.

Hamilelik
Hamilelikte ayak şişmesi en sık görülen durumlar arasında yer alır. Ayak ve ayak bileği şişmesi hamilelik döneminde şiddetli şişlik, yüksek tansiyon ve belirgin bir şekilde şişmeyi içeren ciddi bir durum olan preeklampsinin bir belirtisi olarak görülebilir.

Ayak veya ayak bileği yaralanması
Ayak ya da ayak bileklerinde meydana gelen yaralanmalara şişmeye sebebiyet verir. Bir kaza ya da yaralanma sonucunda ayak bilek bağlarının normal aralığından daha fazla gerilmesi durumunda şişme meydana gelir. Bu şişliği azaltmak için yaralı olan ayak bileğinin üstüme basmamak, buz kompres uygulamak ve ayağı yukarda tutmak önemlidir. Ağrı şiddetli ve uzun süreler devam ediyorsa uzman doktora görünmek gerekir.

Damar yetersizliği
Ayak şişmesi genelde kanın bacaklarda kalbe kadar olan damarların yetersiz kalması sonucunda meydana gelen venöz yetmezliğinin bir sonucudur. Damarlar kapakçıklar yardımıyla kanın üst bölgeye doğru çıkmasını sağlar. Bu kapakçıklar hasarlı olduğunda ya da zayıfladığında kan akışı yukarı doğru sağlanamaz ve bileklerde, ayaklarda şişme yapar.

İlaç yan etkileri
Östrojen ve testosteron gibi hormon ilaçları, anitdepresanlar, steroid olmayan antiinflamatuar ilaçlar (NSAID'ler) ve diyabet ilaçları vücutta ödeme ve şişliğe neden olur. Bu da ayak şişmesini beraberinde getirir. İlaçların bu etkisi bilindiğinde uzman doktora danışarak değiştirmesini talep edebilirsiniz.

Kalp, karaciğer veya böbrek hastalıkları
Kalp, karaciğer veya böbrek hastalığı gibi hastalıkları ayak şişmesine neden olabilir. Özellikle akşamları şişen ayak ve ayak bilekleri kalp yetmezliği nedeniyle ortaya çıkan vücutta tuz ve su tutulmasının belirtisidir. Böbrekler düzgün çalışmadığında ayaklarda şişmeye ve vücutta sıvı birikmesi oluşturur.

Uzun süre ayakta kalmak ya da oturmak
Uzun süre oturmak ya da ayakta durmak, hareketsiz kalmaya neden olduğundan vücut sıvılarının ayaklarda birikmesine bu da ayak şişmesine neden olur. 

Obezite ve aşırı kilolu olmak
Obezite hastası ya da aşırı kilolu olma durumunda ayak üstü, ayaklarda ve ayak bileklerinde oluşan baskıdan ve ağırlıktan dolayı şişmeler görülür. Bu durum kısa vadede tedavisi olmasa da ayakları dinlendirmek şişliğin azalmasında etkili olur.

Lenfödem
Enfeksiyon ile savaşan beyaz kan hücrelerini vücudun farklı bölgelerine taşıyan bir sıvı lenf olarak tanımlanır. Lenfödem ise bir çeşit şişliktir. Genellikle ayak şişmesi bacaklar ve ayaklarda lenf hareketini kontrol eden lenf düğümleri hasar gördüğünde oluşur.

Tek Ayakta (Sağ veya Sol Ayakta) Şişme Neden Olur?
Sağ ayak şişmesi ya da sol ayak şişmesi, uzun süreler ayakta kalma, tek bir ayağa yüklenme, kan damarlarının tıkanması, lenfatik tıkanma veya bir yaralanmaya bağlı travma olarak meydana gelebilir. Yine sadece sağ veya sadece sol ayakta yani tek bir ayakta oluşan şişlik cilt enfeksiyonları veya artrite bağlı olarak da meydana gelebilir.

Hamilelikte Ayak Şişmesi Neden Olur?
Hamileyken vücut normalden daha fazla su tutar. Özellikle hamileyken ayakta çok duruluyorsa, hava sıcaklığı da yüksekse bu durum suyun vücudun en alt kısımlarında yani ayak kısmında birikmesine neden olur. Yine rahmin büyümesinin yarattığı baskı da bacaklarda ki kan akışını etkileyebileceği için şişlik oluşabilir.

Ayak Üstü Şişmesi Neden Olur?
Ayaklarda meydana gelen şişlikler genellikle ödem olarak adlandırılsa da, şişliğin konumu neden kaynaklandığına dair önemli ipuçları verir. Özellikle ayak üstü şişmesi, günlük hayatta giyilen yanlış ayakkabı seçimlerinden ciddi ortopedik sorunlara kadar geniş bir yelpazede incelenmelidir. Ayak sırtı dediğimiz bu bölgedeki şişlikler, genellikle tendon iltihaplanmaları veya ayağın üst kısmındaki kemiklerin aşırı zorlanmasıyla tetiklenir.

Eğer şişlik sadece tek bir taraftaysa, durum daha spesifik hale gelebilir. Örneğin, tek ayak bileği şişmesi genellikle o bölgedeki bağ yaralanmalarına veya damarsal bir tıkanıklığa işaret ederken; ayak bileğinde şişme ise eklem içi sıvı artışının bir göstergesi olabilir. Bölgesel vakalarda, ayak parmağı şişmesi durumunda, darbe veya enfeksiyon ihtimali üzerinde durulur. Özellikle gut hastalığı gibi durumlarda karşılaşılan ayak baş parmak şişmesi, kişinin yürüme konforunu doğrudan etkileyen ağrılı bir süreçtir. Bu bölgedeki şişlikler, bazen vücuttaki ürik asit seviyesinin yükseldiğinin ilk habercisi olabilir.

Yaşlılarda Ayak Şişmesi Neden Olur?
Yaş ilerledikçe vücudun dolaşım sistemi ve organ fonksiyonlarında doğal değişimler meydana gelir. Yaşlılarda görülen ayak şişlikleri çoğunlukla tek bir nedene bağlı değil, birkaç faktörün birleşimiyle oluşur. Kalp yetmezliği, böbrek fonksiyonlarındaki yavaşlama ve damar duvarlarının esnekliğini kaybetmesi (venöz yetmezlik), yerçekiminin de etkisiyle kanın alt ekstremitelerde göllenmesine neden olur.

Yaşlı bireylerde ayak bileğinde şişme görüldüğünde, kullanılan tansiyon ilaçları gibi farklı ilaçların yan etkileri de mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır. Hareketsiz yaşam tarzı, kas pompasının yeterince çalışmamasına yol açarak ödemi artırır. Ayrıca yaşlılıkta sık görülen kireçlenme durumları, ayak parmağı şişmesi veya ayak baş parmak şişmesi gibi eklem odaklı şişliklerin ana kaynağı olabilir. Bu dönemde şişliğe eşlik eden nefes darlığı veya göğüs ağrısı gibi belirtiler varsa, mutlaka kardiyolojik bir muayene gerekir.

Ayak Şişmesine Ne İyi Gelir? Ayak Şişmesi Nasıl Geçer?
Ayak şişmesinin inmesi için bol sıvı tüketimi, kompresyon çorapları giymek, ayakları epsom tuzu içeren soğuk suda bekletmek, kısa süreli ayakları kalp hizasının üzerinde tutmak, magnezyum ve potasyum içeren besin ve takviyeler almak, daha az tuz kullanımı ve sağlıklı kiloda bulunmaya çalışmak önemli rol oynamaktadır. Ayak şişmesini evde geçirmenin yolları şöyle sıralanır:

Bol su tüketin
Vücuda yeterince su alınmaması, vücudun suyu daha fazla tutma eğiliminde olmasına neden olur. Suyun bir noktada toplanması da ödeme dolayısı ile şişmeye neden olur. Bu nedenle bol bol su içmeye özen gösterilmelidir.

Epsom tuzlu soğuk suda ayakları dinlendirin
Ödem giderici özelliği bulunan epsom tuzunun ilave edildiği suda ayakları bekletmek ayakta oluşan şişliği ve iltihaplanmayı azaltmaya yardım eder.

Buz tedavisi uygulayın
Ayak şişmesinin olduğu bölgeye gün içerisinde sık sık 20 dakika olacak şekilde buz uygulaması yapın. Doğrudan deriye buz uygulaması yapmayın. Cildi korumak için ince bir arasına sarıp, şiş olan bölgeye öyle uygulayın.

Ayakları kalp hizasının üzerinde tutun
Uzanırken veya oturur vaziyette iken bir minder yardımı ile ayaklarınızı yükseltip ayakların kalp hizasının üstünde kalmasını sağlayın. Kan akışına yardımcı olacak olan bu yöntem şişliğin inmesini sağlayabilir.

Magnezyum ve potasyum besinler ve takviyeler alın
Vücutta sıvı tutulmasının nedenlerinden biri de magnezyum eksikliğidir. Badem, kaju, ıspanak ve patates gibi magnezyum içeren besinler ve takviyeler alabilirsiniz. Yine potasyum eksikliği de tansiyon ve vücutta sıvı tutulmasına neden olur. Kuru kayısı, mercimek, portakal suyu ve fasulye gibi potasyumdan zengin besinler ya da potasyum içeren takviyeler almaya özen gösterin.

Tuz tüketimini azaltın
Tuz içeriklerinden biri olan sodyum, vücudun sıvı tutmasının temel nedenlerindendir. Özellikle 60 yaş ve üstü kişilerde sodyum alımı ayaklarda şişmeye neden olur. Vücuda giren sodyumu azaltmak dolayısı ile bundan kaynaklı oluşan şişliklerin de inmesi ile sonuçlanacaktır.

Kilonuzu sağlıklı düzeyde tutun
Obezite, vücutta oluşan ödem ile ilişkilidir. Vücut ağırlığı kan dolaşımını etkilediği için alt ekstremitelerde şişliğe neden olur. Yine vücut ağırlığının fazla olması yürürken ağrı meydana getirebilir.

Kompresyon çorapları kullanın
Ayak şişmesini azaltmanın bir diğer yolu şişmenin olduğu bölgeye baskı uygulamak olacaktır. Elastik bant ya da çorap yardımıyla dolaşımı azaltan malzemelerden yararlanarak ayak şişmesini azaltabilirsiniz.

Ayaklarınızı dinlendirin
Ayak şişmesi olduğunda oluşan bölgeyi dinlendirmek için şiş ayak üstüne basmamak gerekir. Bir ya da iki gün boyunca ayaklara ağırlık oluşmayacak şekilde dinlenmek ayak şişmesini hafifleterek iyi gelecektir.

Alçak topuklu ve rahat ayakkabılar tercih edin
Rahatsız ve sıkı ayakkabı giymek, günlük yaşamda topuklu ayakkabı tercih etmek ayakların şişmesine neden olarak ödem oluşturur. Bu durumu engellemek için rahat ayakkabılar tercih etmek önemlidir.

Ayak şişmesi bir yaralanma sonucunda meydana geliyorsa iç kanama riskine karşı uzman doktora başvurmak doğru bir tercih olacaktır.

Ayaktaki Ödeme Ne İyi Gelir?
Ayaklardaki şişliği dindirmek ve biriken sıvının dolaşıma geri katılmasına yardımcı olmak için evde uygulanabilecek etkili yöntemler mevcuttur. Ancak bu yöntemlerin, böbrek veya kalp yetmezliği gibi altta yatan ciddi bir hastalık olmadığında destekleyici olarak kullanılması gerektiği unutulmamalıdır. Ayrıca mutlaka doktor onayı ile denenmelidir.

Ayaktaki ödemi azaltmak için bazı öneriler:

Elevasyon (Yükseltme): Gün sonunda ayakları kalp seviyesinden yaklaşık 20-30 cm yukarıda tutmak, yerçekiminin etkisini tersine çevirerek ödemin dağılmasını sağlar.

Soğuk Uygulama: Eğer ayak üstü şişmesi bir travma veya zorlanma kaynaklıysa, bölgeye yapılacak soğuk kompres damarları büzerek şişliği kontrol altına alır.

Tuz Tüketimini Sınırlama: Vücudun su tutmasına neden olan sodyum alımını azaltmak, özellikle kronik ayak bileğinde şişme yaşayanlar için altın kuraldır.

Doğru Ayakkabı Seçimi: Ayak parmağı şişmesi veya ayak baş parmak şişmesi sorunlarını önlemek için parmak uçlarını sıkıştırmayan, ortopedik ve nefes alan ayakkabılar tercih edilmelidir.

Hareket ve Masaj: Kısa yürüyüşler ve ayak bileğinden yukarıya doğru yapılan hafif masajlar lenf akışını hızlandırır. Bu uygulama tek ayak bileği şişmesi yaşayan kişilerde dolaşımı canlandırmak için oldukça etkilidir.

Ayak Şişmesi ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Yüksek tansiyonda ayaklar şişer mi?
Vücuttaki kan basıncının normal seviyelerin üzerine çıkması, damar duvarlarındaki basıncı artırarak sıvıların çevre dokulara sızmasına zemin hazırlar. Bu durumun doğrudan bir sonucu olarak yüksek tansiyon hastalarında ayaklarda ödem oluşumu sıkça gözlenir. Özellikle uzun süre ayakta kalındığında ayak bileğinde şişme şikayeti daha belirgin hale gelirken, bu durum bazen tansiyonun kendisinden ziyade tedavide kullanılan kalsiyum kanal blokerleri gibi ilaçların damarları genişletme etkisinden de kaynaklanabilir. Kan dolaşımındaki bu dengesizlik bazen tüm ayağa yayılarak ayak üstü şişmesi şeklinde de kendini gösterebilir, bu nedenle tansiyon hastalarının ödem kontrolü yaparken mutlaka doktorlarına danışarak ilaç ve tuz dengesini gözden geçirmeleri büyük önem taşır.

Ayaklar neden şişer, hangi doktora gidilir?
Ayaklarda meydana gelen şişlikler; sistemik hastalıklardan travmalara, enfeksiyonlardan damar tıkanıklıklarına kadar çok geniş bir neden yelpazesine sahip olduğundan, doğru teşhis için öncelikle bir İç Hastalıkları (Dahiliye) uzmanına başvurmak en sağlıklı yaklaşımdır. Eğer yaşanan sorun özellikle darbe sonrası oluşan bir ayak parmağı şişmesi veya eklem ağrısıyla birleşen ayak baş parmak şişmesi ise bir Ortopedi ve Travmatoloji uzmanının muayenesi gerekirken, damarlarda belirginleşen varislerin eşlik ettiği tek ayak bileği şişmesi gibi durumlarda Kalp ve Damar Cerrahisi bölümüne gidilmelidir. Hekiminiz fiziksel muayene ve gerekli kan tetkikleriyle şişliğin böbrek, kalp veya sadece bölgesel bir dolaşım bozukluğu kaynaklı olup olmadığını netleştirerek size en uygun tedavi haritasını çıkaracaktır.

Ayak şişliğine ne iyi gelir?
Ayaklarda biriken sıvıyı tahliye etmek için en hızlı yöntem ayakları kalp seviyesinden yukarıda tutarak dinlendirmek ve gün içindeki tuz tüketimini minimuma indirmektir. Özellikle yorgunluğa bağlı gelişen ayak bileğinde şişme durumlarında soğuk su masajı dolaşımı hızlandırırken, ayak üstü şişmesi yaşayanlar için ayağı sıkmayan ortopedik ayakkabılar tercih etmek doku üzerindeki baskıyı azaltarak iyileşmeyi destekler. Eğer şişlik darbe kaynaklı bir ayak parmağı şişmesi ise bölgeye buz uygulamak yangıyı dindirir; ancak tek ayak bileği şişmesi veya inatçı bir ayak baş parmak şişmesi söz konusuysa bol su içerek vücuttaki ödemi atmaya çalışmak ve bir uzmana danışarak varis çorabı gibi medikal destekleri değerlendirmek gerekebilir.