Can'sız geçen 17 yıl

Tarih: 12.08.2016 - 07:59

Kategori: Sağlık, Yaşam

Şiirleri ile dünyaya kafa tutan büyük usta Can Yücel'i aramızdan ayrılışının 17. yılında laiklikle, cumhuriyetle, özgürlüklerle ve büyük bir özlemle anıyoruz.

Can Yücel, 1926 yılında İstanbul’da dünya’ya geldi. Yazar ve eski milli eğitim bakanlarından Hasan Ali Yücel’in oğludur. 1934 yılında Ankara, Atatürk Lisesi’ni bitirdi. DTCF Klasik Filoloji Bölümü’nde bir süre okuduktan sonra İngiltere’ye giderek Cambridge Üniversitesi’nde öğrenimine devam etti. Çeşitli elçiliklerde çevirmenlik, Londra'da BBC'nin Türkçe bölümünde spikerlik yaptı. Askerliğini Kore'de yaptı. Türkiye'ye döndükten sonra bir süre Bodrum ve Marmaris'te turist rehberi olarak çalıştı. Ardından bağımsız çevirmen ve şair olarak yaşamını İstanbul'da sürdürdü.

Yaşasın Cumhuriyet

Gölköy adında bir yer varmış Gelibolu'da
Televizyonda gösterdiler geçen gün.
Gelenek edinmiş köy halkı,
"Ben kendimi bildim bileli bu böyledir"
Diyor muhtar:
29 Ekim'de toptan sünnet ederlermiş çocuklarını...
Derken ekranda entarili bir çocuk belirdi
Kirvesi tutmuş kolundan
Yatırdılar bir kamp yatağına,
Ardından sünnetçi olacak zat boy gösterdi
Elinde bıçağıyla,
Çocuk kaldırdı başını, bağırdı:
"Yaşasın Cumhuriyet" diye
Bunun üzerine de ekran karardı

Korkarım bu, sade gölköylülerin değil, umumumuzun
Sade küçüklerin değil, büyüklerimizin de
Düştüğü bir tarihsel yanılgı
Çünkü sünnet değil, farzdır Cumhuriyet

Can Yücel

1956 yılında İstanbul yaşamı sırasında Güler Yüce ile evlenen Can Yücel, bu yıllarda Che Guevera tarafından kaleme alınan Gerilla Savaşı ve İnsan ve Sosyalizm adlı yapıtları dilimize aktarmıştır. Söz konusu kitaplar, sıkıyönetim tarafından yargılanmış ve Can Yücel'e 15 sene mahkumiyet cezası verilmiştir. Bir süre mahkum olan usta şair 1974 senesinde ilan edilen af neticesinde salıverilmiştir.

Şiirlerinde argo ve “müstehcen” sözlere sık sık yer verdiği gerekçesiyle kovuşturmalara uğrayan Can Yücel, edebiyatın “edepli bir şey” sanılmasının temel bir yanılgı olduğunu savundu. Öldüğünde, dönemin cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’e hakaretten kesinleşmiş bir yıl iki ay hapis cezası bulunmaktaydı.

Ünlü dünya şairlerinden çevirdiği şiirleri biraraya getirdiği "Her Boydan" adlı kitabı 1959 yılında yayımlanan Yücel, yapıtlarını "Yazma" (1950), "Sevgi Duvarı" (1973), "Bir Siyasinin Şiirleri" (1974), "Ölüm ve Oğlum" (1976), "Şiir Alayı" (1981), Rengarenk (1982), "Gökyokuş" (1984), "Canfeda" (1987), "Çok bi Çocuk" (1988), "Kısadevre" (1990) ve "Kuzgunun Yavrusu" (1990) adlı kitaplarda topladı.

1962'de İngiltere'deyken, 1709 yılından kalma, Latin harfleriyle taş baskısı olarak basılmış bir Türkçe dilbilgisi kitabı bulması geniş yankı uyandırdı.

Can Yücel, 12 Ağustos 1999 yılında bademcik kanseri tedavisi gördüğü İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde hayata gözlerini kapadı. Naaşı, son yıllarını geçirdiği Datça’ya gömüldü. Datça Belediyesi, adını oturduğu sokağa verdi.

EDEBİ KİŞİLİĞİ | SANAT ANLAYIŞI

“Yazma”, Garip şiirinin etkisi altında olmakla beraber asıl ağır basan özellik Antik Yunan şiirinin etkisidir.

“Yazma”daki şiirlerinin ortak duygusu “yaşama sevinci” olarak nitelenebilir.

Uyaklı söyleyiş, coşkulu anlatım, geleceğe beslediği umut ilk şiirlerinin belirgin yanlarıdır.

Can Yücel’in şiirinin “zekânın iyi niyeti” diye özetlenebileceğini belirten C. Süreyya, “Can Yücel kadar değişik teknikler kullanmış başka şairimiz yoktur” der.

Yirmi üç yıl sonra yayımladığı ikinci kitabı “Sevgi Duvarı”nda topladığı şiirlerinde imge yoğunluğunun, doğa ve insan ilişkilerinin öne çıktığı görülür.

“Bir Siyasinin Şiirleri” ise Can Yücel’in o döneme kadarki şiir serüveninin tutarlı bir bileşimi gibidir. Bu şiirlerinde hapishaneden dışarıdaki ve içerideki yaşama dönük izlenim, gözlem, duygu ve düşünce birikimini, kendi politik kimliğini de sorgulayarak aktarmıştır.

Şiirlerinde toplumcu bir anlayıştan yola çıkarak daha iyi bir dünyanın kurulması amacını savunmuştur.

Şairin sözcük oyunlarıyla ulaştığı dil ustalığı, şiirini “yeni anlam boyutlarıyla donatarak” etkili kılar.

Kullandığı günlük dil, yöresel deyişler, deyimler ve argo sözcükler de şiirini etkili kılan diğer ögelerdir.

Can Yücel, bir “tema şairi” değildir, doğaçtan yazma tarzını benimsemiştir.

Şiir serüveninde ilk kitaplarından beri var olan çocuk imgesi “Çok Bi Çocuk” kitabında iyice belirir.

ESERLERİ

Yazma (1950)
Her Boydan (1959, Çeviri Şiirler)
Sevgi Duvarı (1973)
Bir Siyasinin Şiirleri (1974)
Ölüm ve Oğlum (1975)
Şiir Alayı (1981, ilk dört şiir kitabı)
Rengâhenk (1982)
Gökyokuş (1984)
Beşibiyerde (1985, ilk beş şiir kitabı)
Canfeda (1985)
Çok Bi Çocuk (1988)
Kısa Devre (1990)
Kuzgunun Yavrusu (1990)
Gece Vardiyası Albümü (1991)
Güle Güle-Seslerin Sessizliği (1993)
Gezintiler (1994)
Maaile (1995)
Seke Seke (1997)
Alavara (1999)
Mekânım Datça Olsun (1999)
En Uzak Mesafe
Benim Adım Firuzansa Ne Olayım.
Cazcı firuzan (1997)
Hotuhların dramı
Biraz alıştım
Bördübet'ten Sedir Adası'na
Yüz Kitabı Şiirlerimden Seçmeler (2010)
Yaprak Dökümü

Çevirileri

Hamlet (Shakespeare)1992.
Bahar Noktası (Bir Yaz Gecesi Rüyası'nın çevirisi) (Shakespeare) 1981.
Muhteşem Gatsby (The Great Gatsby, F. Scott Fitzgerald)1964.
Yeni Başlayanlar İçin Marx (Marx Para Principantes) 1977.
Salozun Mavalı (Peter Weiss)

Sevgi Duvarı

Sen miydin o yalnızlığım mıydı yoksa
Kör karanlıkta açardık paslı gözlerimizi
Dilimizde akşamdan kalma bir küfür
Salonlar piyasalar sanat sevicileri
Derdim günüm insan arasına çıkarmaktı seni
Yakanda bir amonyak çiçeği
Yalnızlığım benim sidikli kontesim
Ne kadar rezil olursak o kadar iyi

Kumkapı meyhanelerine dadandık
Önümüzde Altınbaş, Altın Zincir, fasulye pilakisi
Ardımızda görevliler, ekipler, Hızır Paşalar
Sabahları açıklarda bulurlardı leşimi
Öyle sıcaktı ki çöpcülerin elleri
Çöpcülerin elleriyle okşardım seni
Yalnızlığım benim süpürge saçlım
Ne kadar kötü kokarsak o kadar iyi

Baktım gökte bir kırmızı bir uçak
Bol çelik bol yıldız bol insan
Bir gece Sevgi Duvarını aştık
Dustuğum yer öyle açık seçik ki
Başucumda bi sen varsın bi de evren
Saymıyorum ölüp ölüp dirilttiklerimi
Yalnızlığım benim çoğul türkülerim
Ne kadar yalansız yaşarsak o kadar iyi

Can Yücel