CHP'li Gaytancıoğlu, Türkiye'de çeltikte son durum

Tarih: 01.10.2015 - 16:04

Kategori: Siyaset

CHP Edirne Milletvekili Doç. Dr. Okan Gaytancıoğlu 1 Ekim 2015 Perşembe günü Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Türkiye Çeltik Üretiminde Uygulanan Tutarsız Politikalar ve Sonuçları ile ilgili bir basın toplantısı düzenledi. Mecliste konuşan Gaytancıoğlu Çeltik maliyetinin yaklaşık 2 lira olduğunu, Çeltik hasadının başlamasına rağmen TMO’nun halen fiyat açıklamadığını, üreticilerin ilk hasatlarında çeltiği tonunu bin 700 liraya sattıklarını şu anda ise fiyatların bin 500 liraya kadar gerilediğini belirterek “çeltik üreticimiz mağdur olmuştur.” dedi.

Gaytancıoğlu’nun çalışması şu şekilde;

Doç.Dr.Okan GAYTANCIOĞLU- CHP Edirne Milletvekili

1.GİRİŞ

Türkiye 1990’lı yılların sonlarına doğru çeltik üretiminde belirgin artışlar yaşamaya başlamış, bu üretim artışları 2000’li yılların sonuna kadar devam etmiştir. Bu süre içerisinde birçok üründe ciddi gerilemeler olmuş, bu gerilemeler tarım ürünleri ithalatını arttırmıştır. Bunun temel nedeni uygulanan tutarsız tarım politikalarındandır. Çeltikteki üretim artışı da tamamen Türk araştırıcıları tarafından geliştirilen yüksek verimli bir çeşit olan Osmancık çeşidinden kaynaklanmaktadır. Yüksek verim elde eden üretici de çeltik tarımına daha fazla ağırlık vermiş ve modern tarım teknolojisini takip ederek üretim artışında sürekliliğin sağlanmasına sebep olmuştur. Şöyle ki 2000 yılında yaklaşık 350 bin ton çeltik üreten Türkiye 2014 yılında 830 bin ton çeltik üretir hale gelmiştir.

Çizelge 1: 1995-2014 Yılları Arası Türkiye Çeltik Üretimindeki Gelişmeler

Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu, Çeşitli Yıllar, *Tahmini

Çeltik üretimindeki bu artışlar, pirinç tüketiminin de artmasına yol açmıştır. 1990’larda 4 kg olan pirinç tüketimi 2014 yılı verilerine göre 8 kg civarındadır. Ancak tüketimdeki artışların bir bölümü maalesef ithalattan karşılanmaktadır. Türkiye pirinçte üretici bir ülke olmasına rağmen aynı zamanda ithalatçı bir ülkedir. Türkiye pirinç tüketiminin halen % 30’u ithal pirinçlerden karşılanmaktadır. Çeltik ve pirinç ithalatının en önemli nedeni üretimi hedef almayan tutarsız tarım politikalarının uygulanmasındandır. Türkiye 2014 yılında 277 milyon $’lık çeltik ve pirinç ithalatı yaparak Cumhuriyet tarihinin rekorunu kırmıştır. İthalat yerli üretimi olumsuz yönde etkilemektedir. Şöyle ki, 2009’da 1,5 TL’ye kadar çıkan çeltik fiyatı 2010’da 1 TL’ye, 2011’de de 80 kuruşa kadar gerilemiştir. Bunun temel nedeni ithalattır. 2012 hasadından sonra çeltik fiyatı 90-95krş aralığında gerçekleşmiş, 2013 ve 2014’de fiyatlar biraz kıpırdayarak 1.5 TL’lerin üzerine çıkmıştır. 2015 yılında ise 1.8 TL maliyet olmasına karşın fiyatlar 1,5 TL/kg’lar düzeyinde seyretmektedir.

2. ÇELTİK ve PİRİNÇTE UYGULANAN TARIM POLİTİKALARI

2.1 Fiyat ve Pazar Politikaları

Devlet bazı ürünlerde tarımsal ürünlerin iç ticaretine de müdahale etmektedir. Çoğu zaman kendi kuruluşlarını ürünlere fiyat belirleyerek piyasaları düzenleme adına ürün alımı yapmaktadır. Gerçi bu uygulama 2000 yılından sonra sadece tahıl grubuna ait ürünlerde uygulanmaktadır. “Tahıllar” Türkiye’de stratejik ürün grubu olarak değerlendirildiğinden devletçe genelde her yıl fiyat açıklanarak ve bir devlet kurumu olan TMO tarafından satın alınarak piyasalar oluşturulmaktadır. Çeltik’te bir tahıl olduğu için uzun yıllardır fiyat açıklanarak devletçe satın alınmıştır. Çeltik fiyatları Tarım Bakanlığı tarafından Bakanlar Kurulu’na teklif edilir, alımlar ise TMO tarafından yapılır. Ancak çeltik üretiminin tamamı TMO tarafından alınmamakta, alımlar bazı yıllar çok az miktarlarda kalabilmektedir.

Çizelge 2 1990-2014 Yılları Arasında TMO Çeltik Alımları (Ton)

Kaynak : TMO, Bilgi İşlem Merkezi Kayıtları, www.fao.org

Alımlar bazı yıllar % 20’leri geçmiştir. Örneğin 1990’da % 22.2, 1998’de % 22.4, 2003’de ise % 35 olarak gerçekleşmiştir. Bunun nedenlerini açıklamak çok zor olmakla birlikte genelde siyasi politikaların izlenmesi sonucu olabilmektedir.

2.2 Dış Ticaret Politikaları

Türkiye’de birçok üründe olduğu gibi çeltik ve pirinçte de dış ticaret kurallarını Dış Ticaret Müsteşarlığı (DTM) belirler. Türkiye’de de pirinç ihracatının önünde bir engel olmayıp ithalata zaman zaman engeller konulabilmektedir. Türkiye çeltik ve pirinçte Dünya Ticaret Örgütüne (WTO) taahhüt ettiği gümrük vergisi oranlarını uygulamaktadır. Bu oranlar pirinç için % 45, çeltik için % 34’dür.

3. SONUÇ

Türkiye mevcut üretim politikalarını biraz olsun çeltikten yana kullanabilirse çeltikte kendine yeterli olacaktır. Buda ancak çeltik üretiminin üretici açısından cazip olmasıyla mümkündür. Kısacası üreticiler çeltikten gelir elde ettikleri sürece çeltik üretimi artar. Üretimin artması 2.5 milyon tona yaklaşan çeltik işleme kapasitesinin değerlendirilmesine, ithalata ödenen dövizin azalmasına, çiftçilerin para kazanmasına neden olacaktır. Aksi taktirde Dünya’daki birçok ülkeye göre pahalı gübre, ilaç ve motorin kullanan üreticileri üretim artışı kurtaramayacaktır. Hatta 2015 yılında birçok üreticinin çeltiğini 1500-1550 TL/ton’dan sattığını düşünürsek durum daha da tehlikelidir. İyi niyetlerle başlatılan prim sisteminde kg başına 10 krş. gibi çok cüzi bir ödemenin ciddi bir gelir sağlayabilecek düzeye çıkartılması gerekmektedir.

Bir diğer önemli sorun üreticilerde 2 TL/kg civarında olan pirincin perakende mağazalarda 5-6 TL/kg arasında değişmesidir. Üreticiler kendi aralarında örgütlenememesi ve Devletin bu örgütlenmeyi teşvik edici bir politika geliştirememesi üreticileri yine mutlu etmeyecektir.Çeltik üretiminde üreticileri mağdur eden diğer önemli bir sorunda maliyetlerin yüksekliğidir. Çeltik üreticisi dekara yaklaşık 1500 TL masraf yapmakta, ancak bu yaptığı masrafı karşılayamamaktadır. Çünkü Dünyanın en pahalı girdilerini kullanmak zorunda kalmaktadır. 2009 yılında çeltik fiyatı 1.5 TL, mazotun litre fiyatı 2,8 TL iken 2015 yılında 4 TL’ye çıkmış, ancak çeltik fiyatı da neredeyse yarıdan fazla azalmıştır. Bu durum çeltik üretiminin geleceğini olumsuz yönde etkileyecek bir durumdur.

Vişne Haber Ajansı - Çiçek Güçlü