Çiğdem Toker: TVF’nin ilk başkanının tutuklanmasına yol açan ödeme konusu ve davaya dair gelişmelerin TVF Denetim Raporlarında hiçbir şekilde yer almaması, CHP’nin Ek Görüş Raporu’nda geniş biçimde eleştirildi.
10 yıl önce kurulan Türkiye Varlık Fonu’nun (TVF) 2024 yılı denetim raporları, çok sayıda kamu sermayeli şirketi bünyesinde barındıran ve Hazine gibi borçlanmaya çıkan bu kurumun hesap verebilirlik iddiasının yüzeysel kaldığını bir kez daha göz önüne seriyor.
Kanun ile Sayıştay denetimi dışında özellikle bırakılmış olan TVF’yi, bağımsız denetim şirketi denetledikten sonra çıkan sonuçlar ve tespitler içinde DDK (Devlet Denetleme Kurulu) denetçisinin yer aldığı kamu denetçilerinden oluşan bir ekip tarafından da gözden geçiriliyor. Ancak Cumhurbaşkanı’na bağlı olarak çalışan DDK’dan denetçilerin, yönetim kurulu başkanı Cumhurbaşkanı olan TVF’yi denetlemesine dair normal dışı durum, yıllardır tekrarlanıyor ve eleştiriler dikkate alınmıyor.
Yasaya göre TVF’nin denetim raporlarının her yıl ocak ayında görüşülmesi gerekiyor. İlk kez bu sene bu kurala uygun biçimde, süre aşımı olmaksızın zorunlu görüşme yapıldı. TVF’nin 2024 yılına ilişkin denetim raporları, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda 14 Ocak’ta gün boyu süren kapalı bir oturumda ele alındı.
TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nun CHP milletvekili 7 üyesinin imzalarını taşıyan bir Ek Görüş Raporu, geçtiğimiz günlerde Komisyon’a sunuldu (Veli Ağbaba, Cavit Arı, Vehbi Bakırlıoğlu, Cevdet Akay, Mustafa Erdem, Tahsin Ocaklı, Ümit Özlale).
Oldukça kapsamlı ve ayrıntılı değerlendirmelerden oluşan 194 sayfalık Ek Görüş Raporu, TVF faaliyetlerinin fotoğrafını çekiyor.
CHP’nin TVF denetimine ilişkin Ek Görüş Raporu’nda dikkat çeken değerlendirmeler arasında “TVF’nin ilk başkanının tutukluluğuna sebebiyet veren olaylar” öne çıkıyor.
Raporda, TVF’den bir şirkete, usulsüz ödeme iddiasına konu olan 25 milyon dolarlık tutarla ilgili Ağır Ceza Mahkemesi’nde dava görülmesine rağmen bu konuda TVF’yi denetleyen kurum ve kişilerin hazırladığı hiçbir metinde bu konuyla ilgili veri ve değerlendirme olmadığının altı çiziliyor.
Konuyla ilgili eleştirel bölümden bir alıntı paylaşalım:
“Bu konuda Plan ve Bütçe Komisyonu üyelerine bilgi sunulmamıştır. Söz konusu usulsüz komisyon ödemesi ile ilgili olarak yapılan tespit ve işlemlere, 2024 yılına ait mali tabloları ve faaliyetleri hakkındaki 28.11.2025 tarih, 72419889 663-02/25-02 ve 03 sayılı Denetim Raporlarında hiçbir şekilde yer verilmemesi ve bu konuda Plan ve Bütçe Komisyonu üyelerinin bilgilendirilmemesi, bir önceki yıla ait Denetim Raporlarına ilişkin ‘Ek Görüş Raporumuzda’ belirtilmesine karşın raporların Komisyonda görüşülmesi sırasında bu konu hakkında ayrıntılı bilgi verilmekten kaçınılması; Türkiye Varlık Fonu ile ilgili olarak Kanunun 6. maddesinde yer alan denetim mekanizmasının işlemediğine dair önemli bir örnek teşkil etmektedir.”
TVF bünyesine katılmış olan kamu sermayeli bazı şirketlerin neden yıldan yıla zarar eder hâle geldiği de yöneticiler tarafından “değerlendirme yapamayız” diye yanıtlanıyor.
CHP’li üyelerce hazırlanıp Plan ve Bütçe Komisyonu’na sunulan Ek Görüş Raporu’nda konuya dair somut veriler yer aldı. TVF portföyünde bulunan Borsa İstanbul A.Ş., THY, Türk Telekom A.Ş. ile ilgili olarak TBMM KİT Komisyonu’nda da herhangi bir denetim raporu görüşmesi yapılmadığının altı çizildi.
TVF bünyesindeki bazı kuruluşların kâr/zarar göstergelerinde rastlanan olumsuzluklar şu örneklerle belgelendi:
- BOTAŞ 2017 yılında 3,3 milyar TL kâr ederken 2018 yılında 2,5 milyar TL, 2019 yılında 5,6 milyar TL, 2020 yılında 26 milyon TL, 2021 yılında 17,9 milyar TL, 2022 yılında 1,8 milyar TL, 2023 yılında 672 milyon TL, 2024 yılında 44,9 milyar TL zarar etmiştir.
- PTT 2017 yılında 641 milyon TL, 2018 yılında 215 milyon TL kâr ederken 2019 yılında 1,2 milyar TL, 2020 yılında 741 milyon TL, 2021 yılında 387 milyon TL, 2022 yılında 259,2 milyon TL, 2023 yılında 2,5 milyar TL, 2024 yılında 3,6 milyar TL zarar etmiştir.
- TÜRKSAT’ın tahsil edemediği alacakları dolayısıyla 2024 yılında 204,5 milyon TL zarar ettiği öğrenilmiştir.
- Aynı şekilde TÜRKŞEKER de 2024 yılında 11 milyar 682 milyon TL zarar etmiştir.
* * *
Raporlar komisyonda görüşülürken söz konusu zararlarla ilgili CHP’li üyelerin sorularına, “operasyonel bağımsızlıkların sürdüğü, bakanlıkların tasarrufta bulunduğu, bu nedenle söz konusu kâr ve zarar rakamları hakkında TVF tarafından herhangi bir değerlendirme yapılmayacağı” ifade edildi.
TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda 14 Ocak tarihinde yapılan toplantıya, önceki yıllarda olduğu gibi biri dışında TVF’nin yönetim kurulu üyeleri ile Fon bünyesine alınan kamu sermayeli şirket yöneticileri katılmadı. CHP’nin Ek Raporu’nda bu durum yine “Sadece Genel Müdür Salim Arda Ermut’un toplantıya katılması, diğer yönetim kurulu üyelerinin Plan ve Bütçe Komisyonu’ndaki toplantıya katılmamalarının nedeni anlaşılamamıştır” diye kayda geçti. Ve şöyle denildi:
“Yapılan denetim sembolik bir denetim değildir. Bu çerçevede söz konusu denetim sürecinin TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu marifetiyle işin özüne ve ruhuna uygun bir şekilde gerçekleştirilmesi gerekmekteydi. Bu denetim sırasında komisyon üyelerince yapılan değerlendirmelerin ve eleştirilerin; 2024 fiyatlarıyla 360 milyar dolarlık bir fon varlığını yöneten Türkiye Varlık Fonu Yönetim Kurulu üyeleri tarafından not edilmesi ve cevaplandırılması icap etmektedir.”
TVF’nin ilk başkanının tutuklanmasına yol açan ödeme konusu ve davaya dair gelişmelerin TVF Denetim Raporlarında hiçbir şekilde yer almaması, CHP’nin Ek Görüş Raporu’nda geniş biçimde eleştirildi.
İstanbul 40. Ağır Ceza Mahkemesi’nde 28 Ocak 2025 tarihinde ilk duruşması görülen bu davada Mahkeme’nin, dönemin TVF üyelerinin dinlenmesi talebini reddettiği hatırlatıldı ve şöyle denildi:
“Söz konusu olaylar Varlık Fonu’nun 2016 ve 2017 yıllarını ilgilendirmektedir. Türkiye Varlık Fonu’nun 2016 ve 2017 yılı işlemleri 6741 sayılı Kanunun 6. maddesindeki prosedür uygulanarak denetlenmiş, söz konusu döneme ilişkin Denetim Raporları ve ekleri 16.10.2019 tarihinde Plan ve Bütçe Komisyonu’nda görüşülmüştür. Söz konusu denetim raporları ve eklerinde, bağımsız denetim şirketi tarafından düzenlenen 2016 ve 2017 yıllarına ait finansal tablolarda ve bağımsız denetim raporlarında yukarıda söz konusu edilen ve verilen ifadelerde Yönetim Kurulu kararına istinaden yapıldığı belirtilen ancak örtülü ödenekten karşılandığı ifade edilen 25 milyon dolar tutarındaki komisyon ödemesi havalesi ile ilgili herhangi bir kayıt, işlem, iz, açıklama veya değerlendirme bulunmamaktadır.”
Ağır Ceza Mahkemesi’ne taşınmış bu kadar önemli bir yolsuzluk iddiasına karşın, bağımsız denetim raporunda hiçbir değerlendirmeye yer verilmemesinin, TVF ile ilgili denetim mekanizmasının işlemediğini bir kez daha vurguladığı belirtildi.
Bütün bunlar, yani TBMM’ye bilgi vermekten ısrarla kaçınan bu anlayış; TVF’nin ta en başında, yani 10 sene önce çıkarılan kanunla neden Sayıştay denetimi dışında bırakılarak kurulduğunu bir kez daha belgeliyor.
ÜYE YORUMLARI
Yorum YapFacebook Yorumları
