İzmir'in amazon ruhlu kadınları

Türkan Başyiğit: İzmir’li kadınlar hayatın her alanında farklı farklı olsalar da ortak noktaları yaşamın öznesi olmaktır. İz bırakmaktır. Amazon Prenseslerinin ruhu İzmir kadınlarının genlerine işlemiştir. İzmirli kadınları güzel kılan fiziki özellikleri değil, özgüvenleridir....

İzmir’in kurucularının Amazonlar olduğu, ismini de Amazon Prensesi Smyrna’dan aldığı söylenir. Belki de kurucularının kadın olmasından dolayıdır tarih boyunca İzmir kadınlarla özdeşleşmiş bir şehir olmuştur. Victor Hugo "İzmir bir prensestir" der.  

İzmir’li kadınlar tarih boyunca hep farklarını ortaya koydular. Osmanlı döneminin ilk eylemi İzmir’de gerçekleşmiştir.  

Türkiye tarihindeki ilk kadın eylemi 1828 yılında, Kadifekale, Tilkilik, Namazgah ve Damlacık gibi Türk mahallelerinde oldu. Dönemin İzmir Valisi Hasan Paşa tarafından verilen izinle yapılan “ekmek zammı” önce erkekler tarafından protesto edildi. Fakat bir sonuç alınamadı. Bunun üzerine kadınlar çocuklarıyla birlikte sokaklara çıkarak üç gün protesto gösterileri yaptı. İzmirli kadınların bu protestosu sonrasında ekmek zammı, Hasan Paşa’nın devreye girmesiyle geri alındı.   

İzmir’li kadınları, 17 Şubat-4 Mart 1923 tarihleri arasında toplanan 1. İzmir İktisat Kongresi’nde yine göreceğiz. Rukiye hanımın önderliğinde  kendileri için ayrılan üç yüz dinleyici sırasına beş yüz kadınla katıldılar. Çünkü biliyorlardı ki İzmir’de toplanan kongrede yeni devletin sadece ekonomi politikaları belirlenmiyordu. Kadınların çalışma yaşamında yer alması toplumda varlık göstermesi için Mustafa Kemal önderlik ediyordu. Liderlerinin peşinde kadınlar sokaklara taşan bir kalabalıkla katıldı kongereye…  

İzmir İktisat Kongresi İşçi Kadınlar Delegesi İzmirli Rukiye Hanım’ın heyecanlı konuşmasında  şunları söylüyordu: 

“Türkiye’de memleket işlerine kadınların da iştirak etmesi ilk kez vuku buluyor. Bu şerefin bize müyesser olması kalplerimizi refah ve gurur hisleriyle doldurdu. Yaşasın Türkiye Büyük Millet Meclisi ve onun hükümeti, yaşasın Türk işçi ve köylüleri, yaşasın çalışkan Türk işçi kadınlığı!”

1934 yılında yapılan seçimlerde meclise giren ilk İzmir’li kadın Benal Nevzat’tır. Ve hakeden vitrin kadını değil, çalışmaları ve kariyeriyle hakeden bir kadındır. 1921'de Paris Sorbonne Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümünü bitirdikten sonra Hilâliahmer ve Himaye-i etfal gibi yerlerde sosyal faaliyetlerde bulundu. Cumhuriyet Halk Fırkası vilayet heyeti üyeliği yaptı. Kadınların partilere girmediği o yıllarda, latin alfabesinin öğrenilmesi ve yaygınlaşabilmesi için çalıştı. 16 yıl vekillik yapan Benal Nevzat’ın uzmanlık alanı belediyecilikti.  

Peki Türkiye’nin 1 numaralı nüfüs cüzdanının sahibi kimdir? Hiç düşündünüz mü? Belki çoğunluk Mustafa Kemal Atatürk olduğunu düşünecektir. Oysa Türkiye Cumhuriyeti’nin 1 numaralı vatandaşı İzmirli bir kadındır.  Betül Andak... Osmanlı’nın son dönemlerinde 3 kız kardeş Kestelli Mahallesinde oturmaktadırlar. Babaları son derece moderndir ve kızlarının giyimi yaşam biçimi o dönem için tepki çekmekte ve bunlar Frenk oldu diye dedikodular yapılsa da pek kulak asmamaktadırlar. Betül hanım sonrasında evlenip İstanbul’a taşınacaktır. Modern giyim tarzıyla Cumhuriyetin model kadınlarından olacaktır. Atatürk’ün yakın arkadaşlarından olma şansınada sahip olmuştur. Oğlu Türkiye’nin yetiştirdiği ünlü besteci Selmi Andak’tır. Betül Andak öldüğünde cenazesine sanat camiasının pek çok ismi katılmış ve O hepimizin annesiydi demişlerdir. Türkiye’de pop müziğin öncülerinin yetiştiği ortam aslında Betül hanımın evidir.

İzmir’li kadınlar hayatın her alanında farklı farklı olsalarda ortak noktaları yaşamın öznesi olmaktır. İz bırakmaktır. Amazon Prenseslerinin ruhu İzmir kadınlarının genlerine işlemiştir. İzmirli kadınları güzel kılan fiziki özellikleri değil, özgüvenleridir. Dik duruşları başkaldırılarıdır. Ve İzmirli kız deyimi sadece coğrafi bir tanım değildir. Ondan çok fazlası bugün Türkiye’de özgürlüğün, demokrasinin, dik duruşun birey olmanın Atatürk’ün izinden gitmenin adıdır İzmirli Kız olmak. Ve nerede doğduğunuz değil duruşunuzdur sizi İzmir’li kız yapan… O nedenle İzmir Prensestir…Ve unutulmamalıdır ki amazon ruhlu savaşçı prensestir.