Kemal Kılıçdaroğlu yazdı: Yeni dünya düzeni; ABD-Rusya-Çin-Avrupa ve Türkiye

Kemal Kılıçdaroğlu: İçeride zayıf olan bir devlet, dışarıda denge kuramaz. ABD’nin Soğuk Savaş’ta Çin’e uyguladığı yumuşama stratejisi bugün Çin’e karşı Rusya ile yeniden sahneye çıkmaktadır.

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 7. Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu T24'e yazdı; Yeni dünya düzeni; ABD-Rusya-Çin-Avrupa ve Türkiye

Bu dönüşüm; Ukrayna savaşını, transatlantik ilişkileri, Rusya-Çin ortaklığını ve Avrasya güvenlik mimarisini derinden etkilemektedir.

1. Yumuşama mantığının tarihsel arka planı

1970’lerde ABD’nin Çin açılımı üç temel hedefe dayanıyordu… 1. Sovyetler Birliği’ni çevrelemek, 2. Avrasya güç dengesini değiştirmek, 3. İki cepheli tehdit ihtimalini ortadan kaldırmak.

Washington, Çin ile diplomatik ilişki kurarak Sovyetlerin doğu kanadındaki baskıyı artırmış, Çin’i uluslararası sisteme entegre etmiş ve bu strateji Sovyet gücünün zayıflamasında kritik rol oynamıştır.

NATO’nun 1999 ve 2004 genişlemeleriyle Baltık ülkeleri ve Doğu Avrupa’nın büyük kısmı Rusya’nın nüfuz alanından koparılmış, Moskova jeopolitik olarak yalnızlaştırılmıştır. Bugün ise tablo köklü biçimde değişmiştir.

2. Ve Çin…

21. yüzyılın ikinci on yılından itibaren Çin;

Dünya ekonomisinin ikinci büyük gücü olmuş

• Teknolojide ABD’ye rakip hale gelmiş

• Askerî modernizasyonla Pasifik dengelerini sarsmış

• Kuşak-Yol Girişimi ile Avrasya’da altyapısal ve lojistik hâkimiyet kurmaya başlamıştır.

Washington’da giderek netleşen stratejik yargı şudur…

ABD aynı anda hem Rusya’yla hem Çin’le uzun soluklu büyük güç rekabeti yürütemez.

Bu nedenle ABD’nin tehdit hiyerarşisi yeniden tanımlanmıştır.

• Birincil tehdit: Çin

• İkincil tehdit: Rusya

• Bölgesel tehditler: İran, Kuzey Kore, Orta Doğu

Bu değişim, Ukrayna politikasını da köklü biçimde dönüştürmüştür.

Bu bölüme bir not daha düşmemiz gerekiyor. İngiltere Gizli İstihbarat Servisi (SIS) Başkanı Blaise Metreweli’nin 15 Aralık 2025 tarihli konuşması…

“Çin, bu yüzyılda gerçekleşecek küresel dönüşümün merkezinde yer alacağından, MI6 olarak bizlerin, hükümetin Çin'in yükselişini ve bunun İngiltere ulusal güvenliği üzerindeki etkilerini anlamasını sağlamaya devam etmemiz şarttır.”

3. Çin tehdidinin asıl boyutu: Küresel finansal mimari

Çin’in yükselişi yalnızca askerî veya ticari değildir; küresel finans düzenine yöneliktir. ABD hegemonyasının temel dayanağı, dolar merkezli finansal mimaridir.

Çin ise;

• Dijital yuan,

• Enerji ticaretinde dolar dışı ödeme mekanizmaları,

• İkili ticaret anlaşmaları,

• Alternatif finans ve kredi ağları üzerinden bu yapıyı aşındırmaktadır.

Rusya’nın SWIFT sisteminden dışlanması, Çin için alternatif finans sistemlerinin test alanına dönüşmüştür.

Rusya’nın tamamen Çin finansal ekosistemine bağımlı hale gelmesi, ABD açısından askerî değil sistemik bir kırılma riski anlamına gelir.

Bu nedenle Washington’un Rusya ile kontrollü yumuşama arayışı, yalnızca Ukrayna savaşını yönetmek değil; Çin merkezli alternatif küresel düzeni geciktirmek amacını da taşımaktadır.

4. ABD’nin askerî paradigması ve Ukrayna

ABD savaşları yalnızca sahada değil; teknoloji, üretim ve tedarik zincirleriyle kazanma anlayışını tarihsel olarak kurumsallaştırmıştır.

Pentagon’un öncelikleri artık:

• Yapay zekâ,

• Uzay teknolojileri,

• Yarı iletken üretimi,

• Siber kapasite,

• İHA ve drone ekosistemleri,

• Küresel lojistik ağlardır.

Bu bağlamda ABD’nin Ukrayna’dan kısmen geri çekilmesi bir zayıflık değil; Çin ile uzun vadeli rekabet için güç konsolidasyonudur.

5. ABD’nin Rusya ile kontrollü yumuşama arayışı

Washington’da öne çıkan üç değerlendirme dikkat çekicidir:

1. Rusya’nın tamamen çökmesi Çin’i güçlendirir.

2. Rusya’nın Çin’e tam bağımlılığı ABD için uzun vadeli tehdittir.

3. Moskova ile bağların kopması Pekin-Moskova eksenini kalıcılaştırır.

Bu nedenle ABD;

• Ukrayna’nın maksimum toprak hedefinden uzaklaşmış,

• Askerî desteği sınırlamış,

• Diplomatik kanalları açmış,

• Rusya’nın “yüzünü kurtarabileceği” bir ateşkes ihtimalini gündeme almıştır.

Bu yaklaşım, 1972 Çin yumuşamasının tersine çevrilmiş versiyonudur.

6. Avrupa neyi amaçlıyor?

ABD için birincil tehdit Çin iken, Avrupa için hâlâ Rusya’dır. Polonya, Baltık ülkeleri ve Almanya açısından Rusya sistemik bir güvenlik tehdididir.

ABD’nin hesabı küresel, Avrupa’nınki ise bölgeseldir.

Avrupa Birliği aynı zamanda Çin’e olan teknoloji ve tedarik bağımlılığını azaltmak istemektedir. AB’nin “ne ABD’li ne Çinli teknoloji vasalı olmak istemiyoruz” çıkışı, klasik dış politikadan ziyade teknolojik egemenlik ve stratejik özerklik arayışıdır.

7. Orta güçler ve yeni denge alanı

Yenidünya düzeni yalnızca büyük güçler arasında şekillenmemektedir.

Türkiye, Hindistan, Brezilya, Suudi Arabistan ve Endonezya gibi ülkeler; tek bir blokta hizalanmak yerine denge üretici aktörler olarak öne çıkmaktadır.

Bu ülkeler için tercih ikilemi değil, çoklu angajman dönemi başlamıştır

. Türkiye bu grubun en kritik üyelerinden biridir.

8. Çin’in Kaygısı ve Küresel Güney

Rusya, Çin için;

• ABD hegemonyasına karşı siyasal uyum,

• Enerji güvenliği,

• Kara koridorları açısından stratejik ortaktır.

ABD-Rusya yakınlaşması Çin’i Avrasya’da yalnızlaştırabilir, Tayvan konusunda ABD’nin elini güçlendirebilir ve Kuşak-Yol projelerini zayıflatabilir.

Ancak Çin’in önemli bir avantajı vardır: Küresel Güney.

Afrika, Latin Amerika ve Asya’nın büyük bölümü Batı yaptırımlarına katılmamış, Rusya ve Çin ile ilişkilerini sürdürmüştür. Bu durum Batı merkezli düzenin meşruiyet krizini ortaya koymaktadır.

9. Türkiye’nin stratejik konumu

Türkiye için bu tablo hem fırsatlar hem riskler barındırmaktadır.

Fırsatlar:

• Rusya-Batı arasında arabuluculuk,

• Karadeniz güvenlik mimarisinde merkez ülke olma,

• Enerji ve lojistik koridorlarının düğüm noktası olma.

Riskler:

• ABD-Rusya pazarlıklarında dışlanma,

• Rusya-Çin dengesinin Türkiye üzerinde baskı yaratması,

• Avrupa’nın beklentilerinin artması.

10. Türkiye ne yapmalı?

– Küresel perspektifli politika çerçevesi Türkiye kendisini cephe ülkesi değil, denge ülkesi olarak konumlandırmalıdır.

ABD ile ilişki pazarlıkçı stratejik ortaklık temelinde yürütülmeli; NATO üyeliği otomatik angajman değil stratejik kaldıraç olarak görülmelidir.

Rusya ile işbirliği sürdürülmeli ancak enerji ve finansal bağımlılığa izin verilmemelidir. Çin ile ilişkiler seçici, ekonomik ve lojistik eksenli tutulmalı; teknolojik egemenlik korunmalıdır.

Avrupa ile güvenlik merkezli değil, teknoloji ve üretim ortaklığına dayalı yeni bir ilişki inşa edilmelidir.

Tüm bunların ön koşulu ise kurumsal kapasitenin güçlendirilmesidir.

İçeride zayıf olan bir devlet, dışarıda denge kuramaz.

11. Sonuç: Kırılgan barış, yeni denge

ABD’nin Soğuk Savaş’ta Çin’e uyguladığı yumuşama stratejisi bugün Çin’e karşı Rusya ile yeniden sahneye çıkmaktadır. Bu dönüşüm; Ukrayna savaşını, transatlantik ilişkileri, Rusya-Çin ortaklığını ve Avrasya güvenlik mimarisini derinden etkilemektedir.

Türkiye doğru stratejiyle bu süreçte yalnızca etkilenen değil, denge kuran ve yön veren bir aktör olabilir. Bu, Türkiye için nadir bir tarihsel fırsat penceresidir.