TKP 96 yaşında

Tarih: 10.09.2016 - 16:17

Kategori: Gündem

10 Eylül 1920'de Bakü'de kurulan TKP 96. yaşında.

TKP'nin kökeni, Şefik Hüsnü'nün önderlik yaptığı Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası'na (TİÇSF) dayanıyor. Bu dönemde sürgüne mahkum edilen Mustafa Suphi, sürgün yeri olan Sinop'tan Rusya'ya geçti ve burada esir düştü. Esareti sürerken tutuklu devrimcilerle tanıştı ve Ekim Devrimi'nden sonra Bolşevizm'in etkisiyle 1918 yılında Sosyalist Müslüman Doğu Halklar Kurultayı'nın ardından sürgündeki askerler ve Türkiye'deki gruplarla birlikte 10 Eylül 1920 tarihinde Bakü'de yapılan kongre ile TKP (Türkiye Komünist Fırkası) kuruldu.

Mustafa Suphi Kurtuluş Savaşı'na destek olmak için Mustafa Kemal ile irtibat sağlamıştır. Mustafa Kemal'in davetiyle Ankara'ya doğru yola çıkmıştılar. TKP'nin Azerbaycan'da oluşturulmuş bir grup silahlı birliği de Kurtuluş Savaşı'nı desteklemek için gönderdiler. Bu yolculukta Mustafa Suphi ve 14 yoldaşının Karadeniz'de öldürülmesinin ardından, 1920 - 1930 arasında Türkiye Komünist Partisi yasa dışı olarak varlığını sürdürdü. 15 Ağustos 1922'de hükümetin yasaklaması üzerine Ankara'da gizli olarak gerçekleştirilen 2. Kongre'de Salih Hacıoğlu Genel Sekreter olarak atandı. Kongreden yaklaşık 20 gün sonra 12 Eylül 1922'de, Ankara Hükümeti o güne kadar yasal çalışma yürüten TKP'yi kapattı. TKP, kapatılmasına rağmen etkinliğini illegal olarak sürdürdü.

TKP’nin 1925’te gıyabında 15 yıl hapse mahkum edilmiş olan önderi Dr. Şefik Hüsnü, 1926 başlarında Komintern’in yayın organlarında Türkiye’nin dış siyaseti ve ekonomik gelişmesi üstüne eleştirel yazılar yazdı. 1925 tutuklanması dışında kalan TKP ileri gelenleri, Mayıs 1926’da Viyana’da bir parti konferansı topladılar. Komintern temsilcisinin gözlemciliğiyle, Moskova’da Şefik Hüsnü, Ali Cevdet, Nazım Hikmet ve Hasan Ali (Ediz)’in, Türkiye’den Vedat Nedim (Tör), Hamdi Alev (Şamilof,), Faik Usta ve Balıkesirli Baytar Mehmet’in katıldıkları bu toplantıda, bir faaliyet programı taslağı hazırlanarak yeni bir yönetim dönemi başladı. Kemalist iktidarla uzun vadeli bir mücadeleye girişme gereği üstünde anlaşıldı, ancak kısa dönemde bir darbeye kalkışmak yerine, işçiler arasında örgütlenme ve eğitim çalışmaları yapmak yoluna gidilmesi kararlaştırıldı. Bu toplantıdan hemen sonra, Komintern yürütme kurulu Doğu Seksiyonları Sekreteryası, TKP Merkez Komitesi’ne Kemalist Devrimleri ve Sovyet Dostluğunu desteklemeyi ama işçi ve köylüler arasında kendi çalışmalarını da sürdürmeyi öğütledi.

TKP, 1927 yılında gelen büyük tutuklama dalgasıyla büyük bir darbe yedi. Şefik Hüsnü’yle parti yönetimi konusunda anlaşamayan Vedat Nedim, onu polise ihbar ederek yakalattı. Bunun üzerine, İstanbul’dan 36, İzmir’den 7, Adana’dan 14 kişi tutuklanarak (yakalanmayan 7 kişi de gıyaplarında) İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi'nde yargılandılar. Sivil adliyede ve açık duruşmalarla yapılan yargılama sonucunda (24 Ocak 1928 tarihinde) 25 beraat kararı verildi. Savcının sanıkları (cezası idam olan) hükümeti zorla devirmeye kalkışmakla suçlamasına rağmen, öteki sanıklar hakkında da , gizli cemiyet kurmaktan birkaç aylık hapis cezalarına karar verildi.

TKP, 1940'lı yıllarda Reşat Fuat Baraner'in genel sekreterlik yaptığı örgütlenme yapısıyla yeniden toparlandı. 1951 tutuklamaları ve Şefik Hüsnü'nün 1959'da tutuklanarak, cezaevinden sonra sürgün edildiği Manisa’da ölmesinin ardından Yakup Demir, (Zeki Baştımar) ve bazı TKP önde gelenleri 1960 yılında yurt dışına çıkarak partiyi yeniden örgütlediler. 1945 yılı Temmuz ayında II. Dünya Savaşı sonrası Türkiye'de çok partili sisteme geçilince, Türkiye Sosyalist Emekçi ve Köylü Partisi (TSEKP) kuruldu. Ancak 1946 yılının aralık ayında kapatıldı. 1961'de Türkiye İşçi Partisi (TİP)'in kurulmasıyla, TKP kadroları bu partiyi destekledi. bu süreçte SSCB ile ideolojik yakınlık ve benzeşme gösteren TKP, 1972 yılında Moskova'dan yayın yapan TKP'nin Sesi Radyosu'nu ve 1974 başında da Atılım dergisi yayına soktu.

"1978’de 40 bin kişilik MESS grevini yönetti"

1974 yılından sonra hızla kitleselleşen TKP, DİSK içinde güçlü bir kanat oluşturmuş ve DİSK'i 2 yıl fiilen yönetmiştir. Parti, aynı dönem TÖB-DER, KÖYKOOP, TÜTED gibi sendikalara da ya hakimdi ya da içlerinde etkili gruptu. TKP'nin kurduğu İlerici Gençlik Derneği (İGD) 50 bin üyeye ulaşmıştı. İlerici Kadınlar Derneği (İKD) ise 12 Eylül 1980 yılına kadar 15 bin kişi sayısına ulaşarak dönemin en kitlesel kadın örgütü olmuştu. 1978’de DİSK üzerinden 40 bin kişilik MESS grevini yönetmeleri TKP'nin en kitlesel eylemiydi.

12 Eylül Darbesi ile üçüncü defa büyük zarar gören Türkiye Komünist Partisi, daha sonra komünizmi yasaklayan 141-142. kanun maddelerinin kalkmasıyla, TİP'le birleşerek, Türkiye Birleşik Komünist Partisi'ni (TBKP) oluşturdular. TBKP, 1991 yılı Ocak ayında merkezi bir kararla, Sosyalist Birlik Partisi (SBP) saflarına katıldı.

2001 Kasım'ında Sosyalist İktidar Partisi gerçekleştirdiği olağanüstü kongresiyle Türkiye Komünist Partisi adını aldı.

2014 Mayıs sonu itibariyle Parti Merkez Komitesi içinde ortaya çıkan siyasal, örgütsel ve ideolojik anlaşmazlıkların tüm örgüt içinde tartışılmaya başlanması ile beraber TKP içinden iki farklı irade ortaya çıktı. 13 Temmuz 2014'de "TKP 12. Kongre" ve "TKP Atılım Kongresi" olmak üzere iki kongre gerçekleştirilmiştir. Kongreler sonrası tarafsız bir heyetle bir araya gelen iki farklı kongre temsilcileri kendi kongrelerinde ortaya çıkan sonucun partiyi temsil ehliyetine sahip olduğunu savunarak mutabakata varamadılar. Bunun sonucunda da Atılım Kongresi Komünist Parti'yi, 12. Kongre ise Halkın Türkiye Komünist Partisi'ni kurdu.

Vişne Haber Ajansı