Danıştay’dan metro ihaleleri için kritik karar

Çiğdem Toker;

Danıştay 13. Daire, İBB’nin KİK aleyhine açtığı davadaki yürütmenin durdurulması talebini kabul etti. Böylece 12 Ağustos 2025 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan ve Ulaştırma Bakanlığı’na kent içi raylı sistemlerde döviz cinsinden ihale yapma imkanı tanıyan istisnadaki ifadenin yürütmesi durdurulmuş oldu.

Danıştay, Ulaştırma Bakanlığı’na, yabancı para birimi ile ihale yapma imkânı sağlayan ve ilgili yönetmeliğe sonradan eklenmiş ifadenin yürütmesini durdurdu.

Yüksek Mahkeme, eklenen o ifade ile kent içi toplu ulaşım (metro, tramvay vb.) ihalelerinde, Ulaştırma Bakanlığı’na tanınan bir önemli istisnanın, belediyelere tanınmamasının “giderilmesi güç veya imkânsız zararların doğmasına yol açacağını” bildirdi.

Karar, İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin (İBB) açtığı dava üzerine verildi. İBB, toplu ulaşım yaptırma imtiyazına sahip olduğu halde, yabancı para cinsinden ihaleye çıkmasına izin verilmemesinin, kamu yararına aykırılıklar ve ayrımcılık doğurduğu gerekçesiyle bu davayı açmıştı.

İBB’nin Kamu İhale Kurumu (KİK) aleyhine açtığı bu davada; Danıştay 13. Dairesi’nin verdiği söz konusu karar, Ulaştırma Bakanlığı ile bütün yerel yönetimlerin ulaştırma alanındaki ihaleleri açısından önemli sonuçlar üretme potansiyeli taşıyor.

10 yıl önce TL toparlansın diye

Danıştay’ın, İBB başta olmak üzere, yerel yönetimlerin Anayasal ve yasal haklarını teslim eden bu kararı, aslında ta 10 yıl öncesine uzanan bir değişikliğe gidiyor.

Hatırlayan okurlar mutlaka çıkacaktır:

Türk lirası (TL) 2016 yılında iki kez üst üste ABD doları karşısında ciddi değer kaybına uğradı.

İlki 15 Temmuz 2016’daki darbe girişimi ve sonrasında ilan edilen OHAL.

Ardından, 8 Kasım 2016’da Donald Trump’ın başkanlık seçimini kazanması sonucu.

TL’nin toparlanması için o dönem alınan önlemlerden biri de kamu ihalelerinde yabancı para birimi cinsinden teklif verme imkânın sona erdirilmesiydi. Bu amaçla “Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nde konuyla ilgili ifadeler, 2016 kasım ayındaki değişiklikle yürürlükten kaldırıldı.

Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmelik değişikliği ile kamu ihalelerinde sadece TL ile teklif verilebileceği, ihale sözleşmesiyle ilgili ödemelerde de TL kullanılacağı maddeleri getirildi.

Fakat bu madde uzun ömürlü olamadı. Art arda farklı yatırımcı kamu kuruluşlarından gelen “Biz de yabancı para birimiyle ihale yapmalıyız” talepleri doğrultusunda, maddeye istisnalar eklendi.

Önce BOTAŞ’ın doğalgaz arz güvenliği için yapacağı ihalelerde, tekliflerin yabancı para birimi cinsinden verilmesinin önü açıldı. Maddeye bu yönde bir istisna konuldu.

Sonra Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı istisna istedi. Türkçesi “Yabancı para birimiyle ihale açabileyim” diye talepte bulundu. Kamu İhale Kurumu (KİK) bu talebi uygun gördü.

Geçen yıl ağustos ayında da bu yönde değişiklik yapıldı. Söz konusu yönetmeliğe bu defa Ek2 ile "Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından kent içi raylı sistem ve demiryolu hatlarında kullanılacak araç alımlarına ilişkin gerçekleştirilecek ihalelerde,” ibaresi eklendi.

Bunlarla kalmadı. Sağlık Bakanlığı, TEMSAN, DHMİ; TCDD, TÜRASAŞ, DSİ… Hepsi tek tek istisna maddesine eklendi. Bu, tüm bu kurumların ABD doları, Euro üzerinden ihale yapabilecekleri anlamına geliyordu.

İBB: Biz niye açamıyoruz?

Görev, yetki sorumluluk alanındaki kamu ihalelerinde, ulaştırma konusu da bulunan İBB, yabancı para birimi cinsinden ihale açabilmesine imkân tanınması talebiyle dava açtı. Bu davadan önce KİK’e başvurarak, yönetmelik değişikliğinin belediyeleri de içine alacak şekilde genişletilmesini talep etti. Ancak bir cevap verilmedi.

Danıştay: Belediyelerin de hakkı var

Danıştay kararında, yabancı para birimiyle ihale açılmasına istisna sağlayan yönetmelik maddesinin sadece bakanlığa tanınmasının hukuka uygun olmadığı vurgulandı. Bu istisnanı belediyeleri de kapsaması gerektiği net bir dille ifade edildi.

Danıştay 13. Dairesi kararındaki ilgili bölüm şöyle:

“Bakanlık tarafından işletilen kent içi raylı sistem ve demiryolu hatlarında kullanılacak araç alımlarına ilişkin ihaleler istisna kapsamına alınmışken 5393 ve 5216 sayılı Kanunlarla belediyelere ve büyükşehir belediyelerine tanınan toplu taşıma yapma amacıyla raylı sistem dahil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek yetki ve görevi çerçevesinde, kent içi raylı sistem ve demiryolu hatlarında kullanılacak araç alımlarına ilişkin yapacakları ihalelere, tekliflerin yabancı para birimleri cinsinden verilebilmesi ve sözleşme konusu işin ödemelerinde yabancı para birimlerinin kullanılabilmesi konusunda istisna tanımayan dava konusu eksik düzenlemede hukuka uygunluk bulunmadığı, uygulanması halinde giderilmesi güç veya imkansız zararların doğmasına yol açacağı sonucuna varılmıştır.”

İBB’nin talebi kabul

13. Daire işte bu gerekçeyle, İBB’nin KİK aleyhine açtığı davadaki yürütmenin durdurulması talebini kabul etti.

Böylece 12 Ağustos 2025 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan ve Ulaştırma Bakanlığı’na kent içi raylı sistemlerde döviz cinsinden ihale yapma imkanı tanıyan istisnadaki bu ifadenin yürütmesi durdurulmuş oldu.

Karar ile neler tescillendi?

Danıştay’ın bu kararı, ilginç bir şekilde belediyelere metro ihalelerini yabancı para birimiyle yapmalarını doğrudan sağlamıyor. Tersine, Bakanlığın talebiyle eklenmiş olan uyuşmazlık konusu o madde, eksik bulunduğu için yürütmesi durdurulunca, Ulaştırma Bakanlığı’nın da yabancı para birimi cinsinden kent içi metro ihalesi açamayacağı anlamına geliyor.

İBB’nin idari yargıda kabul gören tezleri

Bununla birlikte İBB’nin davayı açarken gerekçe olarak sunduğu hukuksal tezlerin bu kararla büyük oranda teyit edildiğini söyleyebiliriz. Dava dilekçesine göre İBB’nin tezleri şöyle:

Metro aracı temini ihalelerinde Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına yabancı para cinsinden ihale yapma imkânı tanınırken belediyelere aynı imkanın tanınmaması:

- Anayasa'nın 10. maddesinde yer alan eşitlik ilkesine aykırı

- Kamu hizmetinin ifasına yönelik olarak benzer durumda olan idarelere farklı bir ihale rejiminin uygulanması, hukuki ve mali açıdan ayrımcılık oluşturuyor.

- Bu ayrımcı uygulama, Anayasa'nın 127. maddesi uyarınca mahalli idarelerin kendi görev alanlarına giren kamu hizmetlerinin yürütülmesini güçleştirdiği ve merkezi idareye bağımlı hale getiriyor.

- Bu durum yerel yönetimlerin mali özerkliğini işlevsiz hale getiriyor.

-Metro aracı alımı gibi yüksek maliyetli yatırımlarda uluslararası piyasa koşullarından yararlanılamaması, daha az rekabetçi ve daha yüksek maliyetli sözleşmelere yol açıyor.

- TL kullanım zorunluluğu TL'deki değişkenlik ve uzun teslim süreleri nedeniyle yabancı isteklilerin tekliflerine önemli oranda kur riski primi yansıtmasına neden oluyor.

- Metro araçlarının kritik bileşenlerinde ithal kalemlerin yer almakta; bu kalemler yüksek şekilde dövize bağımlı olduğu gerçeği

- TL kullanımı, TL bazında bütçe planlamasını da zorlaştırıyor.

İBB’nin açtığı davada, işte bütün bu durumların Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun kamu mali yönetiminde yer alan temel ilkelerine aykırılık oluşturduğu belirtilmişti.

Bu arada, Danıştay, İBB’nin KİK aleyhine açtığı ikinci davada da yürütmeyi durdurma kararı verdi. O dava da KİK’in İBB’ye cevap vermemesi üzerine bu cevapsızlığın “zımni ret” sayılmasına ilişkin iptali içindi.

Bakalım Danıştay’ın emsal niteliği taşıyan bu kapsamlı kararı üzerine, söz konusu kamu ihalesi yönetmeliğinde nasıl bir değişiklik yapılacak?

Metro ihalesi denildiğinde kapsamına yerel yönetimleri almayan, sadece Ulaştırma Bakanlığı’nın faydalanabileceği bir istisna tekrar getirilecek mi göreceğiz…

AKP’nin kendi isteğini ne pahasına olursa olsun yaptığı dikkate alınacak olursa, KİK’in onay verdiği ancak Danıştay’ın iptal ettiği bu yönetmelik değişikliği ister misiniz bir torba kanunun içine iliştirilsin?

Tıpkı Akbelen’de Limak-İçtaş’ın işlettiği kömüre dayalı termik santral için zeytinliklerin canına okunmasına yol veren yönetmelik değişikliğinin yasaya aykırı olduğu ortaya çıkınca, TBMM’ye kanun getirilmesi gibi, burada da aynı yöntem izlenir mi onu da göreceğiz…

Yine de Danıştay 13. Daire’nin bu kararı bize gösterdi ki -nadir görülen doğa olayları gibi olsa da- hukuka uygun hakkaniyetli bir karar, hiç çıkmaz değilmiş.