Vecdet Öz: Toplumsal sorunumuz 'öğrenilmiş çaresizlik'

Arjantinli psikolog ve yazar Jorce Bucay “Öğrenilmiş Çaresizlik” kavramını, özellikle sirkler için yetiştirilen yavru fil olgusuyla izah etmiştir;

Hindistan’da bu filleri yetiştirmek için, henüz küçükken kalın bir zincirle bir kazığa bağlarlar. Tabi ki yavru bir filin bu zinciri koparabilmesi, kırabilmesi ya da kazığı söküp atabilmesi mümkün değildir..

Her şeye rağmen küçük fil önceleri bundan kurtulmak için tüm gücüyle uğraşır, defalarca dener lakin sonucu değiştiremez ve özgürlüğüne kavuşamaz..

Yıllar geçer, fil kocaman olur...

Bağlı olduğu kazığın ve zincirin onlarca katına gücü yetebilir ama fil asla böyle bir girişimde bulunmaz. Çünkü o özgür olamayacağına inanmıştır, artık..

Kırılamayan şey, filin zinciri değil beynine nakşedilen inancıdır..

Tıpkı fillerde olduğu gibi insanlar üzerinde de benzer çalışmalar yapılmış ve toplumları kontrol edecek boyutta önemli neticeler alınmıştır.

Bu şekilde şartlandırılmış tolumlarda yaşayan bireylerinde görülen yaygın belirtiler şunlardır;

- Kendine olan güven düşüklüğü,
- Pasiflik,
- Düşük motivasyon,
- Çabuk vazgeçme,
- Çaba eksikliği,
- Düş kırıklığı,
- Erteleme davranışı,
- Yardım istememe ve kadercilik..

Öğrenilmiş çaresizlik bireylerde endişe ve depresyona veya her ikisine birden sebep olabilir. Bu durum ise genelde toplumsal bir ruh sağlığı sorunu olarak karşımıza çıkar..

Ülkemizde iktidarların yıllar içinde yaşattığı her türlü olumsuzluğa rağmen rahatsız edici boyuttaki tepkisizlik ve boşverciliğin temelinde de bu önemli neden yatmaktadır.

Toplum yapımıza dayatılmış olan öğrenilmiş çaresizlik; çeşitli zaman dilimlerinde diğer sosyolojik defektlerle de harmanlanıp günümüzde onarılması zor, siyasetle çözülemez boyutta, ciddi bilimsel müdehalelere muhtaç patolojik bir sarmal haline gelmiştir..