Yeni Parti’nin GRECO taahhüdü nedir?

Çiğdem Toker; Özel’in GRECO taahhüdü ikili bir karaktere sahip: Yeni Parti’nin sahadaki faaliyetleri sırasında sürekli bir hesap verme yükümlülüğü getirirken, iktidar partisi başta olmak üzere, muhataplarına hesap sorma hakkı da veriyor.

Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel, bu unvanıyla TBMM’deki ilk grup toplantısını yaptı. Temel prensipleri paylaştığı toplantıda, Parti’nin yol haritasına dair kritik taahhütlerden biri GRECO standartlarının tam olarak uygulanması oldu.

GRECO, Türkiye’nin kurucusu olduğu Avrupa Konseyi bünyesindeki Yolsuzlukla Mücadele Kurulu anlamına geliyor. Bu Kurul, İngilizce açılımının (Group of States Against Corruption) kısaltması olan GRECO adıyla anılıyor. Yolsuzlukla mücadele kapsamında; siyasetçinin mal varlığı bildiriminden hediye kabulüne kadar bir dizi standardı belirleyip ilan etmiş olan GRECO, üye ülkelerden bu standartlara uymasını talep ediyor.

En önemlisi, GRECO üyesi ülke olmak, otomatik olarak belirlenmiş kriterler konusunda denetlenmeyi de kabul etmek anlamına geliyor. Türkiye yıllardır bu denetimler sonucunda kırık not ve ağır eleştirilerle dolu raporlara muhatap oluyor. Ancak değişen bir şey olmuyor. GRECO’nun periyodik nitelikteki bu denetimlerinin sonuçlarını çok sayıda yazıyla dile getirdiğimi sürekli okurlar hatırlayacaktır. Merak eden için birkaç yazının linkini, hatırlatma niyetine burada paylaşayım:

GRECO, Avrupa Konseyi’ne bağlı olmakla birlikte, hazırladığı raporlar Avrupa Birliği’nin (AB) ülke raporları açısından da referans niteliği taşıyor. AB, Türkiye ile ilgili ülke raporlarında Türkiye’nin GRECO standartlarını nasıl yerine getirmediğini ayrıntılı biçimde ilan ediyor.

Özgür Özel, dünkü grup toplantısında bu konunun önemini 10 yıl öncesine ilişkin bir anekdot ile aktararak bugün ile bağ kurdu ve bu bağı Yeni Parti’nin rotasıyla ilişkilendirdi.

Ahmet Davutoğlu’nun başbakanlığı dönemindeki AB’ye vize serbestisi tartışmasına atıfta bulunan Özel; 2016 yılında Türkiye’nin belirli koşulları sağlaması durumunda vize serbestisinden yararlanacağını ve bunun için talep edilen yasal düzenlemeleri hatırlattı.

Siyasi etik yasasında tıkandı
Meselenin gelip dört başlıkta takıldığını kaydeden Özel, bu başlıklardan “siyasi etik yasası” hakkındaki durumu şöyle aktardı:

“Siyasi etik yasasında konu tıkandı. Davutoğlu partisinin de genel başkanıyken Erdoğan, güya tarafsız cumhurbaşkanıyken Davutoğlu'nu yanına çağırıp ‘Ne yapıyorsun?’ dedi. Ne demek siyasetin finansmanının şeffaf olması? Lobicilik faaliyetleri mesela. Kim geldi konuşuyor seninle de hangi şirketin istediği kanun maddesine attın imzayı? Tamamı GRECO kriterleridir. Bunların hayata geçirildiği bir kanunun çıkmamasına ve bu yüzden de AB ile serbest dolaşımın olmamasına o gün bugündür çıkabilecek pek çok düzenleme ile siyasetin arınmasına karşı olan tek kişi Recep Tayyip Erdoğan denen kişidir. Partisine güvenseydi bugün AB ülkelerinde serbestçe dolaşan bir ülke olacaktık. Siyasi etik yasası, Yeni Parti olarak ilk önerimizdir. Biz buradayız, hodri meydan!”

Daha önce hazırlamış oldukları siyasi etik taslak metnini de kürsüden gösteren Özel, şu taahhütte bulundu:

“Bu bizim tarafımızdan kanun teklifi verilmesiyle kalacak bir durum değil. Yeni Parti'nin milletvekillerinin, belediye başkanlarının, il ve ilçe meclis üyelerinin de uyması bakımından sanki varmış gibi partimizi GRECO kriterlerine uyarak yöneteceğimizi ilan etmek isterim.”

“Sanki varmış gibi”

Özel’in “sanki varmış gibi GRECO kriterlerine uyacağız” dediği kriterlerin büyük bölümüne Türkiye hiç uymadı, GRECO da bunları birden fazla raporunda listeledi. Listelenen kriterler arasında milletvekillerine ilişkin olan kuralların önemlileri şöyle:

Çıkar çatışması durumlarını kapsayacak şekilde hediyeler ve diğer avantajlar, yan faaliyetler, görev süresi bitimi sonrasında çalışma durumu, lobi faaliyetlerinde bulunan kişiler dâhil olmak üzere üçüncü taraflarla iletişim kurma.
Milletvekillerinin mal beyanında bulunma kurallarının ihlal edilme olasılığına karşı etkin, orantılı ve caydırıcı yaptırımlar getirilmesi.
Mal beyanının doğruluğu ve gerçekliğini teyit eden bir sistemin eklenmesi ve Meclis’e sunulduktan hemen sonra bu mal beyanlarının içeriğinin kamuoyuna açıklanması.
Milletvekilleri hakkında rüşvet suçlamasıyla yürütülen ceza soruşturmalarının engellenmemesinin sağlanması amacıyla kararlı tedbirlerin alınması.

Yeni Parti Genel Başkanı Özel’in, yukarıda bir kısmını anımsattığım GRECO kriterlerini “sanki varmış gibi” uygulama taahhüdü, yeni kurulan bir partinin netliği açısından da önem taşıyor.

TBMM kürsüsünden ilan ettiği bu taahhüdün, milletvekilleri başta olmak üzere bütün partilileri içine aldığı değerlendirilmeli. Özel’in bu taahhüdü ikili bir karaktere sahip:

Yeni Parti’nin sahadaki faaliyetleri sırasında sürekli bir hesap verme yükümlülüğü getirirken, iktidar partisi başta olmak üzere, muhataplarına hesap sorma hakkı da veriyor. Öte yandan son olarak; siyasetçilerin uyması gerektiği hâlde uyulmayan etik kuralların yanı sıra GRECO raporlarında önemli yer kaplayan hâkim ve savcı bağımsızlığının güçlendirilmesi, rüşvetin önlenmesi başlıkları da bu taahhüdün kapsama alanı içinde olarak değerlendirilebilir.